رَوضُ الجِنان و رَوحُ الجَنان فی تعبیر القرآن تفسیری به لهجه فارسی تاثیر ابوالفتوح رازی (متوفای ۵۵۶ق) از متکلمان و محدثان امامیه در قرن ششم هجری قمری. این تعبیر و تفسیر، مشمول تک تک قرآن بوده و بعدها متعدد نشانهها آیتم پژوهش قرار گرفته میباشد. این کتاب که دارای اسم و رسمترین تاثیر ابوالفتوح رازی میباشد، یکیاز مصادر سابق تفسیری شیعه برای مفسران بعداز خویش به شمار حسینیه نصرت مشهد میرود.
درباره مؤلف
دانش تعبیروتفسیر
تفسیرهای اساسی
شیعی تعبیر ابو الجارود • تعبیر و تفسیر قمی • کتاب التفسیر (عیاشی) • تعبیر التبیان • تعبیروتفسیر مجمع البیان • تعبیر الصافی • تعبیروتفسیر المیزان
سنی تعبیروتفسیر جامع البيان (طبری) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تعبیر و تفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبی) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تعبیر جلالین (سیوطی)
تمایلهای تفسیری
تعبیر تطبیقی • تعبیر و تفسیر علمی • تعبیر عصری • آدرس حسینیه نصرت مشهد تعبیر و تفسیر تاریخی • تعبیروتفسیر فلسفی • تعبیر کلامی • تعبیروتفسیر عرفانی • تعبیر و تفسیر ادبی • تعبیر شرعی
شیوههای تفسیری
تعبیروتفسیر قرآن به قرآن • تعبیر روایی • تعبیر و تفسیر عقلی • تعبیر و تفسیر اجتهادی
روشهای کتابت تعبیر و تفسیر
تعبیر ترتیبی • تعبیر موضوعی
اصطلاحات دانش تعبیروتفسیر
اثاثیه نزول • ناسخ و منسوخ • سفت و متشابه • معجزه قرآن • جری رزرو حسینیه نصرت مشهد و تطابق • مکی و مدنی
نوشتهی علمیٔ مهم: ابوالفتوح رازی
ابوالفتوح رازی از مفسران و محدثان شیعه در قرن ششم هجری قمری میباشد. نسب او به بستگان خزاعه میرسد و جد اعلای وی، نافع بن بدیل بن ورقاء خزاعی صحابی فرستاده(ص) میباشد. ابوالفتوح از شاگردان زمخشری و از اساتید ابن شهر آشوب و ابن حمزه طوسی بود. وی در نصفه دوم قرن ششم قمری وفات نمود و در صحن حمزة بن موسی الکاظم (ع) و در مجاورت حضرت عبدالعظیم شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد دفن شد.
معرفی کلی
این کتاب، اولین تعبیروتفسیر بدون نقص شیعی فارسی میباشد که تمامی سورههای قرآن را در برمیگیرد. به اسم کتاب، در خویش تعبیروتفسیر اشارهای نشده و در کتاب ها روحانی منتجب الدین رازی و ابن شهر آشوب با اسم «روض الجنان و روح الجنان» آمده میباشد.[۱] [۲] ابن شهر آشوب در کتاب دیگر خویش از این کتاب با تیتر «روح الجنان» حافظه مینماید.[۳]ابوالحسن شعرانی هم اسم کتاب را رَوحُ الجِنان و رُوح الجَنان مىداند. [۴]
علت تألیف
سازه بر آنچه خویش مؤلف در پیشگفتار تعبیروتفسیر آورده میباشد به پبشنهاد جماعتی از دوستان و بزرگان و اهل دانش و تدین مطابق تألیف تفسیری دربرگیرنده کلیه مورد ها، آن را اجابت نموده است. و گویش فارسی را تعیین کرده، زیرا طالبان آن بیشتر و فواید آن عامخیس بود.
مدل کتابت و تهیه و تنظیم
مؤلف، بعداز بیان پیشگفتارای کوتاه و بحثی به معنی تعبیر و تأویل، به تعبیر آیهها سورهها به ترتیب از سوره ثنا تا ناس پرداخته و لفظ به لفظ آن را ترجمه نموده است.
بعد از آن به تفصیل کلمه ها و بعد ها متعدد ادبی، روایی، تاریخی، دینی، کلامی و اخلاقی آیه ها پرداخته و از اقوال مفسرین، صحابه و تابعان هم فارغ از هیچ اظهار نظری نقل مینماید.
با دقت به شیوه عقلی و نقلی مفسر در آیه ها، تعبیر و تفسیر او در زمره تعبیروتفسیر اجتهادی به شمار می آید.[۵]
تعداد جلدها
تعبیر و تفسیر ابوالفتوح بر طبق تقسیمبندی مؤلف و تصریح بعضا مانند منتجب الدین رازی[۶] و عبدالجلیل قزوینی[۷] و رخداد کلیه دستنویسها، بیست جلد بوده که در چاپهای اولیه تا سوم، این تقسیمبندی ملاحظه نشده میباشد.
امتیازات و خصوصیتها
تعبیر روض الجنان و مؤلف آن، در ذکر اکثری از عالمان و محققان شیعه حمد گردیده و با تعابیر والایی از او خاطر کردهاند.[۸] [۹] [۱۰] [۱۱] بعضی از دانشمندان، خصوصیتهای دیگری برای تعبیر و تفسیر ابوالفتوح رازی ذکر کردهاند.
اعتنا به تناسب کلمهها برای شعور خوب نشانهها.
تبیین منزلت اهل بیت(ع) خصوصا امام علی(ع) از گویش معارضان.
منفعتگیری از اشعار فارسی در توضیح آیهها قرآنی.
تامین از مدرسه کلامی و فقاهتی تشیع با دلایل عقلی و نقلی.[۱۲]
با این که تعبیروتفسیر ابوالفتوح در چاپهای نو ۲۰ جلد را به خویش تخصیص داده میباشد البته تالیف کننده در پیشگفتار تصریح کرده که اين كتاب-انشاءالله -از ميانۀ اطناب و اختصار بود،اطنابى كه مُمِلّ(خسته کننده) نباشد و اختصارى كه مُخِلّ(مُختَل کننده) نباشد و شرط آن میباشد كه هر آيت كه بدو رسيم يا هر لفظ و هر قصّه،آنچه شرط میباشد در وی گفته خواهد شد زیرا آن آيت يا آن لفظ مكرّر خواهد شد در قرآن،حواله بر گفته كرده گردد. [۱۳]
به کارگیری کبیر از منابع فقهى و كلامى فرق گوناگون و مباحث تاريخى و قصص و حتى اسرائیلیات[مستلزم منبع] [۱۴]ابوالحسن شعرانی تالیف کننده تعلیقات بر تعبیروتفسیر روض الجنان براین اعتقادوباور میباشد که حتما در تعبیر رازی مطلبی خلاف اصول آئین مانند جبر،اختیار، عدل، امامت و تجسم چیزی نیافته میباشد. [۱۵]
نگاهی به محتوا
اول مقاله تعبیر ابوالفتوح بعد از پیشگفتار در فصل نخستین تقسیم آیه ها قرآن از لحاظ معنی به چهار مجموعه میباشد ۱- آیاتی که فهمش وعلمش از آنِ خداست ومصلحت را خدای احکم الحاکمین در عدم ذکر چشم میباشد مانند آیه ۸۵ سوره بنی اسرائیل وَ یسْئَلُونَک عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی و درباره روح از تو می پرسند، بگو: «روح از [سنخ] دستور معبود اینجانب میباشد و آیه ۱۸۷ سوره اعراف یسْئَلُونَک عَنِ السّٰاعَةِ أَیٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ. از تو درباره قیامت میپرسند [که] وقوع آن چه وقت میباشد؟ بگو: «دانش آن، فقط نزد معبود اینجانب میباشد.۲- آیاتی که ظواهر لفظ وی بر پایه ی مفهوم وی بود در لغت عرب و آن را سفت خوانند،مانند: قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ بگو: «اوست خدای یگانه» سوره اخلاص آیه ۱ و آیه ۱۷۱ سوره نساء إِنَّمَا اللهُ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ آفریدگار صرفا معبودی یگانه میباشد.۳- آیاتی که مجمل می باشند و از ظاهرشان مراد تفصیلی را نمیاقتدار فهمید و نیاز به تفصیل و شرح دارااست مانند: آیه۴۳ سوره بقره وَ أَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ و نماز را بر پا دارید، و زکات را بدهید. و مانند آیه ۹۷ سوره آل عمران وَ لِلهِ عَلَی النّٰاسِ حِجُّ الْبَیتِ و برای آفریدگار، حج آن منزل، بر ذمه عموم میباشد. ابوالفتوح درتوضیح این عهد و پیمان افزوده میباشد: گستردن نماز و چگونگی آن و وضع زکات و کمیت آن و افعال حجّ و احکام آن تا شارع-علیهالسلام-ذکر نکند و گستردن ندهد،مارا شیوه نباشد به آن.۴- نشانهها متشابه می باشند که لفظش مشترک در بین دو معنا یا این که بیشتر میباشد، و فقط با سخن فرستاده و امامان و یا این که عامل میاقتدار یکیاز فرض ها را برگزید.[۱۶]
ورژنها
رَوضُ الجِنان و رَوحُ الجَنان فی تعبیر القرآن تفسیری به لهجه فارسی تاثیر ابوالفتوح رازی (متوفای ۵۵۶ق) از متکلمان و محدثان امامیه در قرن ششم هجری قمری. این تعبیر و تفسیر، مشمول تک تک قرآن بوده و بعدها متعدد نشانهها آیتم پژوهش قرار گرفته میباشد. این کتاب که دارای اسم و رسمترین تاثیر ابوالفتوح رازی میباشد، یکیاز مصادر سابق تفسیری شیعه برای مفسران بعداز خویش به شمار حسینیه نصرت مشهد میرود.
درباره مؤلف
دانش تعبیروتفسیر
تفسیرهای اساسی
شیعی تعبیر ابو الجارود • تعبیر و تفسیر قمی • کتاب التفسیر (عیاشی) • تعبیر التبیان • تعبیروتفسیر مجمع البیان • تعبیر الصافی • تعبیروتفسیر المیزان
سنی تعبیروتفسیر جامع البيان (طبری) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تعبیر و تفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبی) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تعبیر جلالین (سیوطی)
تمایلهای تفسیری
تعبیر تطبیقی • تعبیر و تفسیر علمی • تعبیر عصری • آدرس حسینیه نصرت مشهد تعبیر و تفسیر تاریخی • تعبیروتفسیر فلسفی • تعبیر کلامی • تعبیروتفسیر عرفانی • تعبیر و تفسیر ادبی • تعبیر شرعی
شیوههای تفسیری
تعبیروتفسیر قرآن به قرآن • تعبیر روایی • تعبیر و تفسیر عقلی • تعبیر و تفسیر اجتهادی
روشهای کتابت تعبیر و تفسیر
تعبیر ترتیبی • تعبیر موضوعی
اصطلاحات دانش تعبیروتفسیر
اثاثیه نزول • ناسخ و منسوخ • سفت و متشابه • معجزه قرآن • جری رزرو حسینیه نصرت مشهد و تطابق • مکی و مدنی
نوشتهی علمیٔ مهم: ابوالفتوح رازی
ابوالفتوح رازی از مفسران و محدثان شیعه در قرن ششم هجری قمری میباشد. نسب او به بستگان خزاعه میرسد و جد اعلای وی، نافع بن بدیل بن ورقاء خزاعی صحابی فرستاده(ص) میباشد. ابوالفتوح از شاگردان زمخشری و از اساتید ابن شهر آشوب و ابن حمزه طوسی بود. وی در نصفه دوم قرن ششم قمری وفات نمود و در صحن حمزة بن موسی الکاظم (ع) و در مجاورت حضرت عبدالعظیم شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد دفن شد.
معرفی کلی
این کتاب، اولین تعبیروتفسیر بدون نقص شیعی فارسی میباشد که تمامی سورههای قرآن را در برمیگیرد. به اسم کتاب، در خویش تعبیروتفسیر اشارهای نشده و در کتاب ها روحانی منتجب الدین رازی و ابن شهر آشوب با اسم «روض الجنان و روح الجنان» آمده میباشد.[۱] [۲] ابن شهر آشوب در کتاب دیگر خویش از این کتاب با تیتر «روح الجنان» حافظه مینماید.[۳]ابوالحسن شعرانی هم اسم کتاب را رَوحُ الجِنان و رُوح الجَنان مىداند. [۴]
علت تألیف
سازه بر آنچه خویش مؤلف در پیشگفتار تعبیروتفسیر آورده میباشد به پبشنهاد جماعتی از دوستان و بزرگان و اهل دانش و تدین مطابق تألیف تفسیری دربرگیرنده کلیه مورد ها، آن را اجابت نموده است. و گویش فارسی را تعیین کرده، زیرا طالبان آن بیشتر و فواید آن عامخیس بود.
مدل کتابت و تهیه و تنظیم
مؤلف، بعداز بیان پیشگفتارای کوتاه و بحثی به معنی تعبیر و تأویل، به تعبیر آیهها سورهها به ترتیب از سوره ثنا تا ناس پرداخته و لفظ به لفظ آن را ترجمه نموده است.
بعد از آن به تفصیل کلمه ها و بعد ها متعدد ادبی، روایی، تاریخی، دینی، کلامی و اخلاقی آیه ها پرداخته و از اقوال مفسرین، صحابه و تابعان هم فارغ از هیچ اظهار نظری نقل مینماید.
با دقت به شیوه عقلی و نقلی مفسر در آیه ها، تعبیر و تفسیر او در زمره تعبیروتفسیر اجتهادی به شمار می آید.[۵]
تعداد جلدها
تعبیر و تفسیر ابوالفتوح بر طبق تقسیمبندی مؤلف و تصریح بعضا مانند منتجب الدین رازی[۶] و عبدالجلیل قزوینی[۷] و رخداد کلیه دستنویسها، بیست جلد بوده که در چاپهای اولیه تا سوم، این تقسیمبندی ملاحظه نشده میباشد.
امتیازات و خصوصیتها
تعبیر روض الجنان و مؤلف آن، در ذکر اکثری از عالمان و محققان شیعه حمد گردیده و با تعابیر والایی از او خاطر کردهاند.[۸] [۹] [۱۰] [۱۱] بعضی از دانشمندان، خصوصیتهای دیگری برای تعبیر و تفسیر ابوالفتوح رازی ذکر کردهاند.
اعتنا به تناسب کلمهها برای شعور خوب نشانهها.
تبیین منزلت اهل بیت(ع) خصوصا امام علی(ع) از گویش معارضان.
منفعتگیری از اشعار فارسی در توضیح آیهها قرآنی.
تامین از مدرسه کلامی و فقاهتی تشیع با دلایل عقلی و نقلی.[۱۲]
با این که تعبیروتفسیر ابوالفتوح در چاپهای نو ۲۰ جلد را به خویش تخصیص داده میباشد البته تالیف کننده در پیشگفتار تصریح کرده که اين كتاب-انشاءالله -از ميانۀ اطناب و اختصار بود،اطنابى كه مُمِلّ(خسته کننده) نباشد و اختصارى كه مُخِلّ(مُختَل کننده) نباشد و شرط آن میباشد كه هر آيت كه بدو رسيم يا هر لفظ و هر قصّه،آنچه شرط میباشد در وی گفته خواهد شد زیرا آن آيت يا آن لفظ مكرّر خواهد شد در قرآن،حواله بر گفته كرده گردد. [۱۳]
به کارگیری کبیر از منابع فقهى و كلامى فرق گوناگون و مباحث تاريخى و قصص و حتى اسرائیلیات[مستلزم منبع] [۱۴]ابوالحسن شعرانی تالیف کننده تعلیقات بر تعبیروتفسیر روض الجنان براین اعتقادوباور میباشد که حتما در تعبیر رازی مطلبی خلاف اصول آئین مانند جبر،اختیار، عدل، امامت و تجسم چیزی نیافته میباشد. [۱۵]
نگاهی به محتوا
اول مقاله تعبیر ابوالفتوح بعد از پیشگفتار در فصل نخستین تقسیم آیه ها قرآن از لحاظ معنی به چهار مجموعه میباشد ۱- آیاتی که فهمش وعلمش از آنِ خداست ومصلحت را خدای احکم الحاکمین در عدم ذکر چشم میباشد مانند آیه ۸۵ سوره بنی اسرائیل وَ یسْئَلُونَک عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی و درباره روح از تو می پرسند، بگو: «روح از [سنخ] دستور معبود اینجانب میباشد و آیه ۱۸۷ سوره اعراف یسْئَلُونَک عَنِ السّٰاعَةِ أَیٰانَ مُرْسٰاهٰا قُلْ إِنَّمٰا عِلْمُهٰا عِنْدَ رَبِّی لاٰ یجَلِّیهٰا لِوَقْتِهٰا إِلاّٰ هُوَ. از تو درباره قیامت میپرسند [که] وقوع آن چه وقت میباشد؟ بگو: «دانش آن، فقط نزد معبود اینجانب میباشد.۲- آیاتی که ظواهر لفظ وی بر پایه ی مفهوم وی بود در لغت عرب و آن را سفت خوانند،مانند: قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ بگو: «اوست خدای یگانه» سوره اخلاص آیه ۱ و آیه ۱۷۱ سوره نساء إِنَّمَا اللهُ إِلٰهٌ وٰاحِدٌ آفریدگار صرفا معبودی یگانه میباشد.۳- آیاتی که مجمل می باشند و از ظاهرشان مراد تفصیلی را نمیاقتدار فهمید و نیاز به تفصیل و شرح دارااست مانند: آیه۴۳ سوره بقره وَ أَقِیمُوا الصَّلاٰةَ وَ آتُوا الزَّکٰاةَ و نماز را بر پا دارید، و زکات را بدهید. و مانند آیه ۹۷ سوره آل عمران وَ لِلهِ عَلَی النّٰاسِ حِجُّ الْبَیتِ و برای آفریدگار، حج آن منزل، بر ذمه عموم میباشد. ابوالفتوح درتوضیح این عهد و پیمان افزوده میباشد: گستردن نماز و چگونگی آن و وضع زکات و کمیت آن و افعال حجّ و احکام آن تا شارع-علیهالسلام-ذکر نکند و گستردن ندهد،مارا شیوه نباشد به آن.۴- نشانهها متشابه می باشند که لفظش مشترک در بین دو معنا یا این که بیشتر میباشد، و فقط با سخن فرستاده و امامان و یا این که عامل میاقتدار یکیاز فرض ها را برگزید.[۱۶]
ورژنها
مرمت کعبه