آدرس حسینیه نصرت مشهد بقعه حضرت معصومه (س) از مهمترین جاهای جذاب قم است که پس از بقعه امام رضا (ع) در استان خراسان رضوی، دومی جاذبه اساسی مذهبی جمهوری اسلامی ایران شناخته میشه.
حسینیه نصرت مشهد این مقبره محل دفن رخهای سرشناس و اصلی تاریخ کشورایران مثل پروین اعتصامی، شهید مطهری، علامه طباطبائی، آیت الله بهجت و تنی چند از شاهان صفوی و قاجار می باشد که در کنار زیارت مرقد حضرت معصومه (س) میتونین بازدیدی از اونها هم داشته باشین.
رزرو حسینیه نصرت مشهدخلال این، مکتب فیضیه قم که از اون به تیتر یکی تاریخ سازترین مدرسه های دیرین سرزمین خاطر میشه،
شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد درین آستان مقدس قرار گرفته. تزیینات بسیار دیده نواز بقاع از کاشیکاری تا آینهکاریهای دقیق برای هر ببیندهای جالب بنظر میاد؛ موزه فوقالعاده جالب اون هم این قابلیت رو به شما میده عدد با تماشای ارزشمندترین قالی کوچکهای ابریشمی، قرآنهای خطی و غیره مسحور بشین. برای شناخت بیشتر با این مقبره شریفه با دکوول یاور بشین. دراین نصیب به تحقیق موضوعاتی مثل تاریخچه، اول سازه، بقاع در بعدازظهر سلجوقیان، صفویه و قاجار نظارت می کنیم و آنگاه بخشهای متعدد بقاع معرفی خواهیم کرد.
بقاع رو عالی بشناس
خب همونطور که احتمالا میدونین بقعه حضرت معصومه (س) دومین زیارتگاه اساسی مذهبی مرزوبوم و از جاهای جالب استان قم میباشد که در سال ۱۳۱۰ در فهرست ارثیه ملی کشور ایران قرار گرفته. حضرت معصومه (س) دختر امام موسی کاظم (ع) و خواهر حضرت رضا (ع) هستن و از همین جهت، این بقعه مقدس هر ساله پذیرای میلیونها زائر داخلی و فرنگی می باشد. ضمن التفات مذهبی میان مسلمانها، این مقبره به حیث تاریخی هم التفات متعددی داره و میتونیم اون رو از جاذبههای تاریخی اصلی قم به اکانت بیاریم.
مقبره حضرت معصومه (س) از نصیبهای مختلفی مثل کتابخونه، موزه، صحن، شبستان و... تشکیلشده که بیشتر اونها مزین به مقرنسکاری، کاشیکاری و آینهکاری هستن. شاید دیدنی باشه بدونین که تعدادی نفر از شاهان صفوی و قاجار و مشاهیری مثل پروین اعتصامی درین مقبره دفن شدن که بازدید از اونها خالی از لطف وجود ندارد.
جالبه بدونین که میگن زیارت طومار حضرت معصومه (س) برخلاف زیارت طومارهای سایر امامزادگان، از طرف امام رضا (ع) آورده شده بوده. این زیارت طومار برای اولین توشه با دستخط علی بن موسیالرضا (ع) در سال ۱۳۹۸ در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بازآفرینی گردیده بود.
درباره بقعه حضرت معصومه (س) با این نوشته ی علمی از سایت دکوول یاروهمدم باشید.
با تاریخچه مقبره حضرت معصومه آشنا شو!
مقبره حضرت معصومه (س) در طی تاریخ تغییرات متعددی را به خودش چشم و با گذر وقت گیر حجم و شکوهش اضافه کردن تا اینکه به صورت مدرن خودش در اومده. این جای در بالا دارنده سه مقبره و سه گنبد بوده که ابعاد به امر روضه خوان طوسی مرمت و یک بقاع و گنبد برای آن ساختن.
اولیه بنای بقعه چطور ساخته شد؟
حضرت معصومه (س) در شهر قم دار فانی رو وداع اعلام کردن و موسی بن خزرج از بزرگان قم، گلشن بزرگی به اسم بابلان داشتن که وقف وی کردن و حضرت دراین گلشن (جای فعلی مقبره مطهر) به خاک ودیعه شدن.
بعداز وفات حضرت، سایبانی از بوریا به دست اشعریان روی مزار وی قرار گرفت. ظاهرا این سایبان تا نصفه قرن سوم هجری قمری دراین محل وجود داشته تا اینکه زینب (س) دختر امام جواد (ع)، بر راز تربت یک قبح برجی صورت گذاشت. با سپری شد فرصت و دفن برخی از زنان علوی در مجاورت این آستان، دو گنبد دیگه ساخته شد. در سال ۳۵۰ هجری قمری، قاضی قم شخصی به اسم ابوالحسن زید بن احمد بن بحر اصفهانی اسم داشت که به توسعه و گسترش رمز در مقبره از جانب رودخانه پرداخت و متعاقبا فرمان تشکیل داد در بلندمرتبهتری رو برای اون اعطا کرد.
مقبره در بعد از ظهر سلجوقی، تیموری و مظفریان چگونه بوده؟
در این زمینه می بایست بدونین که ابوالفضل عراقی از امیران طغرل سلجوقی در سال ۴۴۷ هجری قمری استارت به ایجاد کرد زیارتگاه و قبهای فارغ از حیاط و گلدسته بهمکان اون سه گنبد کرد که تزیینات آجری و کاشی زیبایی داشت و عمل ایجاد کرد اون تا سال ۴۵۷ هجری قمری طولانی شد.
این طوری به حیث میرسه که بقاع حضرت در حمله مغولان از زخم مصون مونده بود؛ چراکه ساختمان عراقی تا قول صفویان پا برجا مونده بود. حمدالله مستوفی به ویران شدن قم در تاثیر این حمله اشاره داشته؛ البته صحبتی از صدمه به بقعه نداشته. بعداز اون شاه محمد الجایتو به عمران شهر قم و مقبره پرداخت که گواهی اون رو میتونیم روی کاشیهای جان دار با تصویر سواران مغول بر اون مشاهده کنیم.
امیر مظفر احمد بن اسماعیل از سلسله مظفریان در سال ۶۰۵ هجری به محمد بن ابی طاهر کاشی قمی، از والاترین استادهای کاشی ساز اون مجال فرمان ایجاد کرد کاشیهای متنوعی را برای مرقد داده بود که شغل ایجاد کرد اونها هشت سال به طول انجامید و در غایت در سال ۶۱۳ هجری قمری شغل نهاده شدن.
با تاریخچه بقاع حضرت معصومه آشنا شو و درباره آن در دکوول بخوان.
عصر صفویه و ماجراهای بقاع و شاهان وقت
در عصر صفوی با تشکیل داد گنبد و ضریح و اضافه کردن تزیینات کاشیکاری و همینطور پذیرایی از خادمان و زائران، شکوه و زیبایی آستان حضرت معصومه (س) مضاعف شد.
بنای ابوالفضل عراقی تا سال ۹۲۵ هجری قمری به قوت خویش باقی مونده بود تا اینکه دختر پادشاه اسماعیل اولیه موسوم به پادشاه بیگم، بقاع حضرت رو به صورت بناای هشتضلعی با هشت صفه درآورد و امر کرد دیوارهای اون مزین به کاشی معرق بشن. خلال این، ایجاد کرد یک حیاط با دو مناره، صحن عتیق، سه رواق، کتیبههایی با خطوط ثلث و نسخه ها هم از اقدامات دیگهی ایشون بوده. برخیها معتقدن الحاق این قسمتها به بقاع به وسیله «فرمانروا بیگی بیگم» دختر شخصی به اسم هماد بیک یا این که عماد بیک انجام یافته. اولی بارگاه مقبره حضرت معصومه (س) به وسیله پاد شاه طهماسب نخستین صفوی به این موسسه خوشگل و وسیع اضافه شد.
فرمانروا اسماعیل اولیه هم ضمن تشکیل داد تراس نصیب شمالی (حیاط طلا و جواهرات)، پایه صحن کهنه رو صحیح کرد. فرمان روا طهماسب صفوی در سال ۹۶۵ هجری، ضریحی آجری مزین به کتیبههای معرق و کاشیهای هفترنگ در چهار طرف مرقد ساخته بوده که به جهت وجود منافذی در نزدیکی اون، زائران خلال تماشای مرقد میتونستن نذورات خودشون رو در بارگاه بندازن.
بهاین ترتیبی که گفتم، اولی بارگاه مقبره حضرت معصومه (س) به دست فرمانروا طهماسب اولیه صفوی به این شرکت اضافه گردیده بوده. اون همینطور تراس جنوب مکتب فیضیه رو ایجاد کرد که به صحن کهنه متصل می باشد. پادشاه صفی در سال ۱۰۷۷ صحن زنانه رو در سمت جنوبی آستانه تاسیس کرده بوده که با اسم مسجد طباطبایی شناخته میشه.
این صحن رویه مخصوصی به بقعه پاد شاهعباس، فرمانروا سلیمان و پادشاه فرمانروا حسین داره. در نقطه نهایی زمانه صفویان و در پی حمله افغانها به کشورایران، متاسفانه اشرف افغان همگی اثرها با ارزش و زر و زیورهای این بقاع و حتی طلاهای صندوق مرقد پاد شاه عباس رو به غنیمت موفقیت.
بقاع در عصر قاجاریه چه شکل بوده؟
پس از زمان صفوی، بازسازی و تشکیل داد قابل توجهی در مقبره ساخت نشد تا اینکه سلطنت به دست پادشاهان قاجار زمین خورد. فتحعلی سلطان در سال ۱۲۱۸ هجری قمری امر تشکیل داد گنبدی با دوازده هزار آجر طلا جواهرات اندود رو صادر کرد.
فتحعلی پادشاه در سال ۱۲۳۰ هجری قمری هم درخواست کرده بود تا بارگاه مقبره نقره پوش بشه که به جهت فرسودگی در گذر مجال، بارگاه نقره جدیدی در سال ۱۲۸۰ هجری قمری به مکان اون نصب شد. جالبه بدونین کهاین بارگاه بارها تجدید بنا گردیده و تا سالهای متمادی گزینه به کار گیری بوده تا اینکه در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی، ضریحی از نقره با ظرایف هنری ویژه به مکان اون نهاده میشه.
از اقدامات دیگهی فتحعلی سلطان قاجار این بود که کف بقعه رو با سنگ مرمر پوشوند، گلدستههای بقعه رو طلاکاری کرد، دری گرانبها از کالا طلا و جواهرات به مکان درهای چوبی بقاع نصب کرد، تزیینات خیلی هنرمندانهای در سقف پایین گنبد اجرا بخشید و آیینهکاریهای دیوارهای مقبره را آغاز کرد که تا سالها آنگاه و زمان محمدشاه قاجار ادامه داشت.
اما در حین ناصرالدین سلطان خلال نوسازی گلدستههای طلا و جواهرات و کاشیکاریهای گران بها روی اونها، دو رواق دیگه در بقاع ساختن.
پایه صحن نو در اواخر قرن ۱۳ هجری قمری به دست آقا ابراهیم امین السلطان ریخته شد که پسرش به تیتر صدراعظم جمهوری اسلامی ایران در طول سلطنت ناصرالدینفرمانروا، شغل ایجاد کرد اون رو خاطر نشان نمود تا اینکه در سال ۱۳۰۳ هجری قمری به نقطه پايان خودش رسید.
آرامگاه حضرت در سال ۱۳۰۱ هجری خورشیدی برای اولیتوشه مجهز به لامپ برق شد و مجلس ثبت کرد که موتور برق کاخ سلطنتی بدین آرامگاه واگذار بشه.
پس از موفقیت انقلاب اسلامی شرایط بقاع چطور شد؟
بعداز برد انقلاب اسلامی اقدامات توسعه و گسترشای و مرمتی متعددی درین مقبره شکل گرفت؛ همینطور برای رفاه اکنون زائرین، تجهیزات مختلفی پیش بینی. اکنون، تولیت این بقعه، مسئولیت محافظت و تحقیق به اون رو بر ذمه داره و همگی کارها بسط مقبره بوسیله این تولیت شکل میگیره. بهتیتر نمونه، تخریب ظواهر گنبد، فرسایش بدون شوخی و پیدایش اعوجاج در بعضی سطح ها سبب گردیده بود که تولیت آستانه مقدس در سال ۱۳۸۰، طرح ردوبدل آجرهای طلایی گنبد بقعه مطهر رو کلید بزنه و براین اساس، گنبد نو در سال ۱۳۸۴ به اکران نهاده شد. در سال ۱۳۷۷هم مرقد مطهر با صورت تازه کاشی و سنگ، بازسازی و دیوارههای داخلی اون مزین به سنگ مرمر سبز زیبایی شد.
درباره تاریخچه بقعه حضرت معصومه پس از انقلاب کشور ایران در دکوول بخوانید.
نصیبهای گوناگون بقعه حضرت معصومه رو با هم بشناسیم
بقاع حضرت فاطمه معصومه (س)، مقبرهای به ارتفاع و پهنا ۲٫۹۵ و ۱٫۲۰ متر و طول ۱٫۲۰ متر داره که با کاشیهای زرفام با ارزش پوشانده گردیده. به دور تا به دور مرقد نیز دیواری مزین به کاشی معرق به دیده میخوره که اینک بارگاه مشبکی از متاع نقره اون رو تسلط کرده و قدمتش به سال ۹۵۰ هجری قمری برمیگرده. این آستان مقدس، قسمتهای مختلفی داره که در پی در دکوول به توضیح اونها می پردازم.
رواقها رو یکی ازیکی از بشناسیم
رواق به محدودههای در حدود بارگاه مطهر گفته میشه که مشمول ۶ رواق با گنبدی خردخیس از گنبد اساسی بقاع میشه. سه رواق در عصر صفوی، دو رواق در قول قاجار و یک رواق در بعدازظهر معاصر ساخته شدن و مزین به گونه های هنرهای بدیع اسلامی و کتیبههای گرانبها از خوشنویسان دارای شهرت هستن.
رواق غربی
این رواق در سال ۱۲۳۶ هجری قمری به وسیله محمد تقی میرزا حسام السلطنه از فرزندان فتحعلی فرمان روا ساخته شد تا جایگزین مهمان سرایی بشه که به وسیله فرمانروا طهماسب تاسیس گردیده بود. رواق غربی دارنده سه قسمت میباشد.
رواق شرقی ( رواق آینه)
رواق آینه هم پا با حیاط آینه به فرمان علی اصغر خان اتابک در سال ۱۱۳۰ هجری قمری درست شده. این رواق ۲۳ متری دارنده پنج متر طول و ۳٫۵ متر پهنا میباشد.
رواق و گنبد سلطان عباس دوم
فرمانروا سلیمان در سال ۱۰۷۷ هجری قمری امر تشکیل داد این رواق رو روی حرم پاد شاه عباس بخشید که گنبدی با ۱۶ ضلع منظم داره. یک کتیبه مزین به سوره آدینه به خط محمدرضا امامی زیبایی نصیب این محل گردیده.
رواق سلطان صفی (بقعه زنانه)
این رواق که در سال ۱۰۵۲ هجری قمری به امر فرمان روا عباس تشکیل شده، گنبدی با دو پوشش داره و آرامگاه فرمانروا صفی رو در خویش مکان داده. کتیبه نفیسی از روایات به خط محمد رضا امامی دراین رواق وجود داره.
رواق و گنبد فرمان روا سلیمان
آرامگاه پاد شاه پاد شاه حسین و پادشاه سلیمان صفوی درین رواق قرار داره که در سال ۱۱۰۷ هجری قمری به دست پادشاه حسین تشکیل شده. همینطور کتیبهای از سوره حشر به خط خطیب قمی درین رواق به دیده میخوره.
رواق و گنبد طباطبایی
رواق ذکر شده با کوشش حاج آقا محمد طباطبایی در مسافت سالهای ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ هجری قمری به صورت مثلث ساخته شد
درباره بخشهای متفاوت بقعه حضرت معصومه در دکوول با ما همپا باشید.
صحنهای بقاع حضرت معصومه
صحن عتیق
فرمانروا بیگم صفوی در سال ۹۲۵ هجری قمری برای اولین توشه یک صحن مربع با سه حیاط در بقعه مطهر تاسیس کرد. این صحن که تا مجال فتحعلی پاد شاه وجود داشت، از لحاظ ظاهری تغییراتی در اون تولید شد و به صورت هشت ضلعی نامنظم در اومد. درپی تعداد حیاطهای صحن عتیق ارتقاء پیدا کرد و امروزه دارنده هفت تراس است که سه تراس در شمال صحن و چهار تراس در جنوب اون قرار داره.
شاید نام حیاط طلا جواهرات رو شنیده باشین که بهتیتر مشهورترین حیاط صحن عتیق در طول فتحعلی فرمان روا طلاکاری گردیده. این حیاط، ورودی صحن به نوحه مطهره میباشد. خلال این، حیاطهای این صحن مزین به گونه های تزیینات هنر اسلامی از مقرنسکاری، آینهکاری و گچبری تا کتیبههای گران بها هستن.
صحن تازه
صحن تازه در بازه زمانی مجال هشت سال از ۱۲۹۵ تا ۱۳۰۳ هجری قمری تشکیلشده و اثری از میرزاعلی اصغرخان اتابک میباشد. این صحن با صورت یک سری ضلعی نامنظمش، هفت تراس داره که حیاط آینه از تمامی شناخته گردیدهخیس میباشد؛ ایوانی که از شاهکارهای معماری معلم حسن معمار قمی به اکانت میاد. در حیاطهای صحن تازه هم میتونین شاهد گونه های تزیینات کاشیکاری، مقرنسکاری و کتیبههای گران بها کوفی و نسخه ها و ثلث باشین.
صحن صاحب و مالکالزمان
صحن مالکالزمان در مساحتی حدود هشت هزار متر مربع منقوش به کتیبههای قرآنی میباشد. این صحن، چهار ورودی داره که درست شده از ورودی شرقی شبستان امام خمینی (ره)، ورودی شمالی (بست مسجد اعظم)، ورودی غربی (پل آهنچی) و ورودی جنوبی (خیابان جدیدالاحداث).
کتیبههای قرآنی از مال سیمان سپید و خشت در دیوارههای دور و اطراف این صحن به دیده میخوره که به خطوط بنایی و کوفی مزین شدن. می بایست اضافه کنم که صحن فرستاده اعظم (ص) و صحن حضرت جوادالائمه (ع) از صحنهای نو مقبره حضرت معصومه (س) میباشند.
درباره صحنهای مقبره حضرت معصومه در دکوول مشاهده کنید و بخوانید.
بارگاه
دری چوبی در شمال بارگاه برای ورود به مرقد وجود داشته که در سال ۱۲۱۳ هجری قمری به فرمان فتحعلی فرمان روا دری گرانبها از طلا جواهرات به مکان اون ساخته و نصب گردیده بود. فتحعلی سلطان در سال ۱۲۴۵ هجری قمری دستورداد کهاین بارگاه با برگههایی از نقره پوشونده بشه و روی اساسای به طول ۳۰ سانتیمتر از سنگ مرمر قرار بگیره. در حین فتحعلی پاد شاه، این بارگاه دو توشه به انگیزه فرسودگی بازسازی گردیده تا اینکه در سال ۱۳۴۸ هجری خورشیدی، طول اون بیشتر شد و شکلش رو عوض کردن.
پاره ای دقیقکاری در سال ۱۳۶۸ هجری خورشیدی روی بارگاه شکل گرفت و در سال ۱۳۸۰ هجری خورشیدی اصلاحاتی روی بارگاه انجام یافته. بارگاه هم اکنون حاضر از نقره ۱۰۰ درصد خالص می باشد که از خزانه مرکزی جمهوری اسلامی خریداری گردیده و بارگاه دیرین در عوض نقرههای خریداریگردیده در مشت بانکداری قرار دریافت کردن. این بارگاه تزیینات خودکارزنی و فلزکاری بسیار زیبایی دارن که فعالیت دست استادکاران و هنرمندان اصفهانی است.
درباره بارگاه حضرت معصومه در دکوول بخوانید.
گلدستههای بقاع
به صورت کلی ۶ گلدسته در آستان حضرت معصومه (س) وجود داره که یکیاز یکی از اونها رو بهتون معرفی می کنم.
گلدستههای اتابکی
گلدستههای اتابکی همون طور که از اسمشون پیداست در صحن اتابکی قرار دارن و به سعی علی اصغر خان اتابک در سال ۱۳۰۳ هجری قمری در طرفین حیاط آینه در صحن نو ساخته شدن. طول این گلدستهها از سطح بام هم اندازه ۱۸ متر و از کف صحن حدود ۴۲٫۸۰ متر است. کاشیهای هشتضلعی روی این گلدستهها خودنمایی میکنن و روی چهار ضلع آن اسامی خوشیمن «الله»، «محمد» و «علی» مندرج .
گلدستههای اساسی بقعه
حیاط طلا و جواهرات در صحن عتیق قرار داره و گلدستههای کاشیکاری در دو طرف اون به دیده میخوره که بلندی اونها از سطح بام به ۴۰٫۱۷ متر میرسن. جذاب اینکه فتحعلی سلطان این گلدستهها رو در سال ۱۲۱۸ هجری قمری طلا جواهرات کاری کرد که بوسیله حسینخان شاهسوند در عهدوپیمان ناصرالدین فرمانروا در سال ۱۲۸۶ هجری قمری آیتم نوسازی و کاشیکاری قرارگرفتن. سطح این گلدستهها در سال ۱۲۹۹ هجری قمری به آجرهای زرین مزین شدن.
درباره گلدستههای بقعه حضرت معصومه در دکوول ملاحظه کنید و بخوانید.
حرف اخر
از دید و زمانی که برای خوندن این نوشتهی علمی گذاشتین کمال سپاس رو داریم. درین محرمانه از جاذبههای توریسم شما رو با بقاع حضرت معصومه آشنا کردیم و نصیبهای اساسی اون رو براتون توضیح دادیم.