حسینیه نصرت مشهد

سن
نویسده بحر الانساب سن او را هنگام شهید شدن یا این که وفات ۱۳ سال نقل کرده‌،[۲۱] ولی به‌این عقیده عیب گیری گردیده است.[۲۲] اورده شده از آن‌جا که شهیدشدن امام کاظم(ع) در سال ۱۸۳ق بوده[۲۳] و امام کاظم(ع) نیز چهار سال[۲۴] پایان قدمت خویش را در زندان به‌رمز می‌برده میباشد[۲۵] بایستی سن حسین در هنگام شهید شدن بابا چهار یا این که پنج ساله باشد و هنگام سفر امام رضا(ع) به خراسان ۲۲ سال؛[۲۶] به دلیل آن که امام رضا(ع) در سال ۲۰۱ به خراسان سفر کرد[۲۲] و مسافرت امامزادگان به کشور‌ایران بعد از ولایتعهدی امام رضا (ع) انجام یافته حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۲۷]

محل دفن
درباره محل دفن حسین بن موسی(ع) اختلاف میباشد، بعضی معتقدند او در کوفه از جهان رفت، بعضا مدفن او را در شیراز میدانند. به گفته بعضا دیگر محل دفن او در طبس میباشد. خلال شیراز و طبس در کرمان، بهبهان، قزوین، ساری و کجور نیز بقاع‌های به حسین بن امام موسی کاظم(ع) آدرس حسینیه نصرت مشهد منسوب میباشد.[۲۸]

شیراز
بنابر گزارشی که مدفن حسین بن موسی(ع) را در شیراز می‎داند، وی یکی‌از ملازمان پادشاه‌لامپ بوده میباشد. این کاروان به قصد دیدار امام رضا(ع) یاور با بقیه برادرانش از مدینه عازم خراسان شد.[۲۹] تاریخ سفر آن ها به‌طور ظریف مشخص و معلوم وجود ندارد؛ البته با دقت به روایتی در بحار الأنوار این کاروان بعداز شهید شدن امام رضا(ع) عازم کشور‌ایران شد؛ به این دلیل که حسین بن موسی، بعداز شهید شدن امام رضا(ع) در مدینه از امامت امام جواد(ع) پشتیبانی رزرو حسینیه نصرت مشهد می‌کند.[مستلزم منبع]

مبادرت قاضی عجم برای نهی کردن از جنبش آن ها سبب به جدال مشقت شد که به شهید شدن برادران انجامید. سید علاءالدین حسین در باغی محو شد که بعد از شناخته شدن به شهید شدن رسید.[۳۰] سازه بر نقل علامه مجلسی، سید علاء الدین بعداز شهید شدن برادرش احمد بن موسی متواری می‌گردد. زمانی که به سوی این گلشن می‌رفته تشخیص داده‌اند که وی از بنی‌هاشم میباشد و در به عبارتی گلشن او‌را به قتل شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میرسانند.[۳۱]

ستایش الله مستوفی محل دفن حسین بن موسی را در شیراز می داند.[۳۲] زرکوب شیرازی، جنید شیرازی،[۳۳] علامه مجلسی، سید جعفر بحر العلوم در کتاب تحفه العالم فی خطبه المعالم،[۳۴] و روضاتی[۳۵] نیز این پیمان را پذیرفته‌اند. بقعۀ او در چندصد متری بقاع پاد شاه‌لامپ آیتم دقت عموم شیراز و هواداران اهل بیت میباشد. این بقاع در حیث عموم شیراز از مقام بالایی شامل است و هر هفته، شب دو شنبه را به زیارت او تخصیص داده‌اندد.[مستلزم منبع]

علامه مجلسی در بحار الانوار آورده میباشد:

تا قرن هشتم قبر علاءالدین حسین نهفته بود. در هنگامی که قُتَلُغ، فرمانروای شیراز بود باغبان او روئت کرد که در شبهای آدینه نوری به طرف نقطه‌ای از گلشن می آید. جریان را به قتلغ رساند او بعداز تجسس متوجه شد قبری در آنجاست و داخل آن جسدی پرهیبت که اثر ها جلالت و جمال و کمال از وی آشکارا چشم میشد در یکدست قرآن و در چنگ دیگر شمشیری داشت. از روی آیه ها و قرائن فهمیدند قبر حسین بن موسی میباشد و قتلغ فضا قبر قُبّه و رواقی تشکیل داد.[۳۶]
پیش از علامه مجلسی این ماجرا در کتاب‌های شدالازار نوشته جنید شیرازی[۳۷] و شیراز طومار نوشته زرکوب[۳۸] آمده‌میباشد.

طبس

مقبره منسوب به حسین المفقود بن امام کاظم(ع) در طبس
در طبس نیز بقاع‌ای به او منسوب میباشد.[۳۹] طومار‌ای از امام رضا(ع) به حکم کننده طبس جان دار میباشد که در آن از مفقود شدن یکی‌از برادرانش به اسم حسین در حوزه‌ زیر حکومت او خبر می دهد و از وی میخواهد در کشف کردن گمشده مبادرت کند.[۴۰]

گردآوری‌ای از سادات نیز در طبس معاش می‌کردند و خویش را از اولاد حسین مفقود می‌دانستند. عبیدلی در تهذیب الانساب و نهایه الالقاب از این تیم از سادات خبر می دهد که نسبت به شجره خویش سؤال می‌نمایند البته به انگیزه مجهول بودن نسب آن‌ها جوابشان را نمی‌دهد.[۴۱] ابونصر سهل وآسان بن عبدالله بن داود بخاری نسابه، آن‌ها را از نسل احمد بن موسی می داند، خیر حسین بن موسی.[۴۲]

کتاب «حسین بن موسی الکاظم؛ زندگانی، شخصیت، آرامگاه»
فرزندان
بعضی از علمای دانش انساب معتقدند از حسین بن موسی(ع) فرزندی باقی نمانده میباشد.[۴۳] ولی برخی دیگر به عنوان مثال ابن عنبه، در عمده الطالب و عبدالرحمن کیا در سراج الانساب او را داری فرزند دانسته و ابوالقاسم و عبیدالله،[۴۴] را از فرزندان او برشمرده‌اند. بعضی منابع عبدالله و محمد را نیز در شمار فرزندان او محسوب کرده‌اند.[۴۵] گردآوری‌ای نیز او را دارنده نسل شمرده‌اند البته معتقدند که نسل وی ابعاد از در بین رفته میباشد.[۴۶]

تک‌نگاری
حسین بن موسی الکاظم؛ زندگانی، شخصیت، آرامگاه نوشته علی اخوان مهدوی، تحقیقی میباشد تحلیلی درباره حسین بن موسی الکاظم، یکی‌از واپسین فرزندان امام موسی کاظم (ع).[۴۷] تالیف کننده درین کتاب با رسیدگی منابع، نظرها نسابه‌شناسان و پژوهش ها می‌دانی، محل وفات حسین بن موسی را در طبس دانسته و تاریخچه آرامگاه او‌را، از پیشین تا به اکنون، رسیدگی نموده‌میباشد.[۴۸] همینطور در‌این استیناف، تألیفات مرتبط با این شخصیت گزینه عیب گیری و بررسی قرار گرفت. این کتاب در سال ۱۳۹۲ش بوسیله بنیاد بازرسی‌های اسلامی آستان قدس رضوی به چاپ رسید.[۴۹]

اَسْماء بِنت عُمَیس (درگذشت بعد از ۳۸ق) صحابه رسول اکرم(ص) که در غسل دادن لاشه فاطمه(س) به امام علی(ع) یاری کرد. اسماء همسر جعفر بن ابی‌طالب بود که بعداز شهیدشدن جعفر، به تزویج ابوبکر بن ابی‌قُحافه درآمد و بعد از درگذشت ابوبکر با امام علی(ع) وصلت کرد. اسما مامان عبدالله بن جعفر (شوهر حضرت زینب(س)) و محمد بن ابی‌دیده نشده، کارگزار امام علی(ع) در حسینیه نصرت مشهد مصر بود.

اسماء سازه بر وصیت حضرت فاطمه(س) به یار و همدم امام علی(ع)، تن او‌را غسل اعطا کرد. همینطور وی اول تابوت در اسلام را برای فاطمه(س) تشکیل داد تا تن وی نمایان نباشد و سازه بر روایتی در لحظات انتها قدمت فاطمه، در کنار وی بود و لحظات پایان قدمت وی و نیز مواجهه حسنین(ع) و حضرت علی(ع) با لاشه فاطمه(س) را گزارش آدرس حسینیه نصرت مشهد نموده است.

اسما از اول مسلمانها بود وی به همپا همسرش جعفر به حبشه و مدینه مسافرت کرد. وی احادیثی از نبی(ص) نقل نموده است.

معاش‌طومار
اسما دختر عُمَیس بن مَعَد بود. پدرش از خویشان بنی‌خثعم و مادرش هند دختر عون بود.[۱] خواهران او رزرو حسینیه نصرت مشهد عبارت‌اند از:

سلمی بنت عمیس، همسر حمزة بن عبدالمطلب
میمونه همسر رسول(ص) (خواهر مادری)[۲]
اسماء با جعفر بن ابی‌طالب اخوی امام علی(ع) وصلت کرد. وی جزو اولیه مسلمان‌ها بود و پیش از ورود فرستاده(ص) به منزل اَرقم اسلام آورد.[۳] اسماء در سال پنجم بعثت[۴] یاروهمدم همسرش جعفر به حبشه مسافرت کرد[۵] و در سال هفتم قمری، به مدینه سفر کرد.[۶] بعداز آنکه در سال ۸ قمری جعفر در مبارزه موته شهید شد،[۷] اسماء به همسری ابوبکر درآمد و بعد از درگذشت ابوبکر، همسر امام علی(ع) شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد شد.[۸]

در روایتی از امام درست گو(ع)، اسماء از زنان بهشتی شمرده گردیده‌است.[۹]

ارتباط اسماء با حضرت فاطمه(س)
اسماء سازه بر وصیت فاطمه(س) به یاری علی بن ابی‌طالب(ع)، لاشه حضرت فاطمه(س) را غسل اعطا کرد.[۱۰] برپایه حدیثی که در منابع روایی شیعه گفته شده اسماء اول تابوت را در اسلام برای حضرت فاطمه(س) ایجاد کرد. وقتی که فاطمه در بستر بیماری بود از اسماء خواست هنگامی که از جهان رفت لاشه اورا روی تابوتی که بدنش نمایان باشد قرار ندهد، ازاین‌رو اسما تابوتی را که در حبشه چشم بود برای وی ایجاد کرد و فاطمه با دیدن آن خرسند شد.[۱۱] [یادداشت ۱] همینطور سازه بر روایتی وی در ساعت‌ها آخری قدمت حضرت فاطمه در کنار بستر او بوده میباشد و آن لحظات و نیز کیفیت مواجهه حسنین(ع) و حضرت علی(ع) با لاشه فاطمه را گزارش نموده است.[۱۲] در مراسم‌های سوگواری که به‌مناسبت شهیدشدن حضرت فاطمه(س) برگزار میگردد از اسماء و این گزارش وی صحبت به در میان می آید.[۱۳]

بر محور برخی احادیث اسماء در مراسم وصلت امام علی(ع) با حضرت فاطمه(س) نیز حاضر بود.[۱۴] همینطور سازه بر روایتی هنگام وضع حمل حضرت فاطمه به امر رسول(ص) تحت عنوان قابله در کنار وی حاضر بوده میباشد.[۱۵] به گفته علی بن عیسی اِرْبِلی متکلم شیعه قرن هفتم قمری، در تصویب این احادیث بین اسماء بنت یزید انصاری و اسماء بنت عمیس غلط گردیده است؛ چرا‌که وصلت فاطمه در سال ۲ یا این که ۳ قمری بوده و اسماء بنت عمیس تا فرصت فتح خیبر (سال ۷ قمری) در حبشه بوده میباشد.[۱۶] اِرْبِلی همینطور احتمال داده که دربین اسماء و سلمی بنت عمیس همسر حمزه خطا فیس داده باشد؛ چون اسماء مشهورتر از سلمی بوده به همین جهت از وی داستان کرده‌اند و یا یک راوی در نقل پیمان خطا کرده و سایر افراد هم از وی تقلید کرده‌اند.[۱۷] [یادداشت ۲]

هم‌اینگونه اسماء به هنگام بیماری که سبب ساز به رحلت فرستاده(ص) شد بر بالین وی حاضر بود.[۱۸]

تَأْویلُ الْآیه‌هاِ الظّاهرَة فی فَضائل الْعِتْرَةِ الطّاهرة کتابی در تعبیر آیاتی که درباره اهل بیت(ع) نازل گردیده‌اند ، نوشتن سید شرف الدین استرآبادی فقید شیعی قرن دهم هجری قمری میباشد. مؤلف در‌این کتاب، به ترتیب سوره‌های قرآن پیش رفته و آیه های متبوع را با احادیث اهل بیت که زیر آن آیه‌ها وارداتی‌اند تعبیروتفسیر حسینیه نصرت مشهد کرده است.

درباره مؤلف
نوشته‌علمیٔ اساسی: سید شرف الدین حسینی استرآبادی
سید شرف الدین علی حسینی استرآبادی از علمای قرن دهم هجری، محصل روضه خوان روشنایی الدین علی بن عبدالعالی، پر اسم و رسم به متفحص کرکی میباشد. منابع گستردن اکنون نگاری، داده ها چندانی از و نگفته‌اند. در برخی منابع، سال وفات وی ۹۴۰ق تصویب آدرس حسینیه نصرت مشهد گردیده است.

علت تألیف‏
استرآبادی در پیشگفتار کتاب می‌نویسد: ازآنجاکه آیه‌ها فراوانی در قرآن مجید در مدح اهل بیت نبی(ص) و ذم و ملامت معاندان آن ها آمده و احادیث فراوانی در تعبیر این نشانه‌ها وارداتی و از طرفی، این احادیث در کتاب ها گوناگون تعبیروتفسیر دور از هم ‏اند به نحوی که دسترسی به آن‌ها و اگاهی از کلیه آنان برای مراجعه کنندگان ایراد میباشد، تمایل به گردآوری ‏آوری آنان در یک کتاب گرفتم. او می‌‏گوید مأخذ کل مطالب را هم احادیث درست اهل بیت قرار داده و روایاتی از روش عامه هم نقل رزرو حسینیه نصرت مشهد نموده است.

با دقت به‌این حرف امیر مؤمنان که «‌قرآن چهار نصیب میباشد: یک‌چهارم آن راجع‌به اهل بیت(ع)، یک چهارم درباره دشمنانشان، یک چهارم سُنَن و امثال و یک چهارم دیگر فرائض و احکام میباشد‏‌» علمای اسلام مبادرت به گردآوری آیه‌ها قرآن مجید که در وصف اهل بیت نازل گردیده کرده و هر مورد، آن مقدار از روایات که به دستش رسیده ضبط شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد نموده‌اند.»[۱]

شیوه تألیف‏
دانش تعبیر و تفسیر
تفسیرهای اساسی
شیعی تعبیروتفسیر ابو الجارود • تعبیر قمی • کتاب التفسیر (عیاشی) • تعبیر و تفسیر التبیان • تعبیروتفسیر مجمع البیان • تعبیر الصافی • تعبیر المیزان
سنی تعبیر جامع البيان (طبری) • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تعبیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبی) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تعبیروتفسیر جلالین (سیوطی)
رغبت‌های تفسیری
تعبیروتفسیر تطبیقی • تعبیر علمی • تعبیر و تفسیر عصری • تعبیر و تفسیر تاریخی • تعبیر فلسفی • تعبیر و تفسیر کلامی • تعبیر عرفانی • تعبیر ادبی • تعبیروتفسیر دینی
طرز‌های تفسیری
تعبیر قرآن به قرآن • تعبیروتفسیر روایی • تعبیر و تفسیر اجتهادی
طرز‌های کتابت تعبیر و تفسیر
تعبیروتفسیر ترتیبی • تعبیر موضوعی
اصطلاحات دانش تعبیر
اثاثیه نزول • ناسخ و منسوخ • سفت و متشابه • معجزه قرآن • جری و تطابق • مکی و مدنی

سید شرف الدین به خیال و خاطر سهولت هر چه بیشتر در بازیابی مطالب کتاب، آن را به ترتیب قرآن قرار داده و از سوره فاتحه استارت کرده و به سوره اخلاص ختم کرده است. در هر بخش نیز آغاز اسم سوره، بعد از آن نشانه‌ها متبوع را با شماره آیه بیان کرده، بعد از آن و در پایین آیه احادیث اهل بیت(ع) را در تأویل آن آیه آورده میباشد.

مؤلف، آیه ها را به طور دستچین آورده و در‌این میان اسم برخی از سور قرآن، در کتاب نیامده، چون روایتی زیر نشانه‌ها آن سوره نیافته میباشد. او در برخی مورد ها در نقطه پايان احادیث، توضیحاتی برای پر‌نور شدن معنای آیه و داستانِ زیر آن بیان نموده است. مؤلف در صدد تعبیروتفسیر آیه‌ها به وسیله احادیث وجود ندارد بلکه سعی خویش را صرف تبیین تأویل آیه‌ها از روش احادیث معصومین کرده و در تأویل قرآن حیث به داخل آن دارااست.[۲]

منابع کتاب‏
سید شرف الدین در تألیف خویش از منابع زیادی مانند: کنز الفوائد کراجکی، کشف الغمة، اربلی، کتاب‏های علامه حلی استعمال کرده و از تعبیر و تفسیر علی بن ماهیار، از معاصران ثقةالاسلام کلینی بیشترین منفعت را برده میباشد.[۳]

التفات کتاب
کتاب نام برده از شایسته ترین تألیفات درین مورد میباشد و بخش اعظمی از متأخرین، هنگام تألیف کتابی درین مسئله، از کتاب سید شرف الدین به کار گیری فراوان برده‌اند. این کتاب آیتم اعتنا علمای شیعه قرار گرفته و بارها به وسیله آن ها ترجمه، تلخیص و تفصیل گردیده‌است.[۴]

خلاصه، گستردن و ترجمه‏
کتاب تأویل الآیات الظاهرة بوسیله روضه خوان دانش بن سیف بن منصور نجفی در سال ۹۳۷ق خلاصه گردیده و با اسم جامع الفوائد و دافع المعاند تکثیر یافته میباشد.

همینطور سید روح الأمین مختاری شرحی بر آن نگاشته میباشد.

ترجمه این کتاب نیز بوسیله محمدمعصوم بن محمدامین استرآبادی با اسم لوامع التأویل تکثیر یافته میباشد.[۵]

نسخ و چاپ
امروزه از تعبیر و تفسیر آیتم دعوا، شش ورژن در کتابخانه آستان قدس رضوی جانور میباشد.

این تاثیر به استیناف حسین استادولی در انتشارات جامعه مدرسین قم نشر یافته میباشد.[۶]

پانویس
استرآبادی‏، تأویل الآیات الظاهرة، ۱۴۰۹ق، ص۲۰ و ۲۱.
استرآبادی‏، تأویل الآیات الظاهرة، ۱۴۰۹ق، فهرست کتاب.
کتاب آشنایی سیره معصومان، راس پژوهش ها کامپیوتری علم ها اسلامی فروغ.
کتاب‌آشنایی سیره معصومان، راءس پژوهش ها کامپیوتری علم ها اسلامی نور و روشنایی.
کتاب‌آشنایی سیره معصومان، راءس پژوهش ها کامپیوتری علم ها اسلامی فروغ.

ملکۀ سَبا فقط فرمانرواِ زن که در قرآن و عهدین از وی خاطر گردیده‌است. اسم ملکه سبا را بِلْقِیس دانسته‌اند. وی که پادشاهی حیطه سبا (یمن کنونی) را برعهده داشت، در صدر خورشیدپرست بود؛ البته بعد از دیدار با حضرت سلیمان ایمان آورد و یکتاپرست شد. امروزه برخی دانشمندان با اعتنا به راه و روش مثبت قرآن به رئیس ملکه سبا، بر نقش و حضور فعال زنان در جامعه دلیل حسینیه نصرت مشهد کرده‌اند.

روایت دوراندیشی حضرت سلیمان از قوم و قبیله سبا و ملکه آن ها،‌ جابجایی تخت سلطنت ملکه سبا در کمتر از یک دیده برهم زدن نزد حضرت سلیمان و حضور ملکه سبا در قصر وی از ماجرا‌های قرآنی میباشد. گزارش دیدار ملکه سبا و حضرت سلیمان در قرآن و عهد و پیمان عتیق در مواقعی مشترک میباشد؛ ولی به گفته محققان مسلمان، اختلافات مهمی هم فی مابین این دو گزارش وجود داراست که اصلی‌ترینشان برخورداری گزارش قرآن از رویه هدایتی آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.

پژوهشگران می گویند ماجرا ملکه سبا، در منابع اسلامی، با توکل بر اسرائیلیات، گستردن و توسعه و گسترش فراوان یافته میباشد. در ادبیات عربی و فارسی، به ماجرا ملکه سبا بسیار اشاره گردیده‌است. در شعرها از ملکه سبا تحت عنوان نشانه حکمت، عقل و گنج خاطر میشود. در زمینه ملکه سبا کتاب‌های مختلفی درج شده میباشد که برای مثال آنان الملکة بلقیس؛ التاریخ و الاسطورة و الرمز، نوشته بلقیس ابراهیم الحضرانی رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد.

التفات
ملکه سبا سلطان حیطه سبا بود و روایت دیدار وی با سلیمان پیامبر، در قرآن، در سوره نمل[۱] و نیز در کتاب مقدس، آمده میباشد.[۲] ملکه سبا فقط زن حکم کننده با بضاعت و توان‌های ویژه میباشد که قرآن از وی حافظه نموده است.[۳] او‌را از خردمندترین زنان دانسته‌اند.[۴] با اعتنا به ماجرا ملکه سبا در قرآن، مقالاتی در تحقیق نگاه قرآن به رئیس زنان و در راستای ثابت نقش و حضور فعال زنان در جامعه درج شده میباشد.[۵] بیان شده در جریان تدوین قانون اساسی ایران ایران، بعضی جوارح برای ذکر منزلت مدیریتی زنان، به روایت ملکه سبا در قرآن ادله کرده‌اند.[۶] بر طبق پژوهش ها، قصه ملکه سبا در منابع اسلامی تفصیل و توسعه فراوان یافته و برخی نکات آن از اسرائیلیات برگرفته گردیده شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد است.[۷]

اسم، نسب و حکومت ملکه سبا
اسم ملکه سبا در قرآن و در قسم عتیق وجود ندارد؛[۸] البته به گفته بخش اعظمی از مفسران و مورخان، بِلْقِیس بوده میباشد.[۹] در روایات مختلف شیعه نیز همین اسم آمده‌ میباشد.[۱۰] با این درحال حاضر در بعضا منابع، برای ملکه سبا اسم‌های دیگری مانند یَلمَقه تصویب گردیده است.[۱۱] میگویند ملکه سبا در مَأرَب دیده به جهان گشود.[۱۲] اسم‌های مختلفی زیرا شَرْح[۱۳] و هدّاد بن شراحیل برای پدرش بیان کرده‌اند.[۱۴] در بعضی منابع آمده وی از نسل سام بن نوح بوده میباشد.[۱۵] همینطور نقل شده مامان وی از جنیان بوده میباشد؛[۱۶] البته اینگونه مطلبی انکار گردیده‌است.[۱۷]

بلقیس را از خویشان حِمیَر معرفی کرده[۱۸] و گفته‌اند در کشور سبا (یمن کنونی)،[۱۹] حکومتی قدرتمندانه و باشکوه داشته [۲۰] و پایتخت حکومتش مَأرَب بوده میباشد.[۲۱] به نقل از اِبن‌عَساکِر محدث قرن ششم قمری، وی قبل از دیدار با حضرت سلیمان نُه سال و بعد از آن چهار سال از طرف وی بر یمن حکومت کرد.[۲۲] ولی سال‌های دیگری را هم برای مقطع حکومت وی بیان کرده‌اند.[۲۳] مبنی بر گزارشی که ابوالفتوح رازی مؤلف کتاب روض‌الجِنان نقل کرده، ملکه سبا بند عَرِم را تشکیل داد که بعد ها در سیل عَرِم ویران شد.[۲۴] تشکیل داد این حایل، به اشخاص دیگر هم منسوب شده میباشد.[۲۵]

بعضا نویسندگان، با دقت به هم‌بعد از ظهر بودن ملکه سبا با حضرت سلیمان، زمان حکومت بلقیس را مربوط نصفه قرن دهم قبل از به دنیاآمدن دانسته‌اند.[۲۶] بر همین اصل، شک در وجود داشتن ملکه سبا را به جهت نبودن اسم هیچ فرمانروا زنی در کتیبه‌های کشف گردیده در یمن، ناصحیح دانسته‌اند؛ چون این کتیبه‌ها مرتبط با قرن هشتم قبل از به دنیا آمدن میباشد.[۲۷] به گفته برخی محققان، در مسافت ۱۲۰ کیلومتری شرق صنعا، باقی مانده‌هایی از ردیف‌های قصر بلقیس وجود دارااست.[۲۸] جواد علی، تاریخ‌پژوه قرن چهاردهم نوشته میباشد حبشی‌ها خویش را از نسل بلقیس، ملکه سبا می دانند.[۲۹]

ایمان آوردن به سلیمان رسول و وصلت با وی
بر پایه ی آیه ها قرآن، ملکه سبا در بالا خورشید را می‌پرستید؛[۳۰] اما بعد از دیدار با سلیمان، به خداوند ایمان آورد.[۳۱] طبق برخی منابع تفسیری، وی با حضرت سلیمان وصلت کرد.[۳۲] مبنی بر آنچه دایرةالمعارف فارسی از برخی منابع یهود نقل کرده، بُختُنَصَّر ثمره وصلت سلیمان و بلقیس بوده میباشد؛[۳۳] البته طبق کلام بعضا، وی با شخص دیگری غیر از سلیمان وصلت کرد[۳۴] و بر پایه ی بعضی گزارش‌ها وی هیچ زمان وصلت نکرد.[۳۵]

سید محمود حسینی شاهرودی (۱۲۶۲-۱۳۵۳ش) مرجع تبعیت شیعه بومی نجف و بابا سید محمد حسینی شاهرودی. او از شاگردان میرزای نائینی و آقاضیاء عراقی بود و بعد از سید ابوالحسن اصفهانی به مرجعیت رسید. میرزای نائینی او‌را ذوالشهادتین میخواند و نظرش را در دادن مدرک اذن اجتهاد به شاگردانش جویا می شد. همینطور آقاضیاء عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی شاگردان خویش را برای آزمودن اجتهاد نزد او حسینیه نصرت مشهد می‌فرستادند.

تاسیس مسجد، حسینیه و مکتب علمیه در کابل و بعضی شهرهای کشور‌ایران، تجدید بنا مدرسه های علمیه بخارایی و قزوینی در نجف، تأسیس بعثه حج و اعتراض به حکومت پهلوی در عکس العمل به اتفاق فیضیه از اقدامات سید محمود حسینی شاهرودی در زمان مرجعیتش بود. همینطور در زمان مرجعیت وی پیاده‌روی از نجف به کربلا رونق آدرس حسینیه نصرت مشهد گرفت.

رساله‌هایی در موضوعات دینی و اصولی و نیز تقریرات درس‌های آقاضیاء عراقی و میرزای نائینی از تألیفات سید محمود شاهرودی میباشد. همینطور کتاب یَنابیع‌الفقه تقریرات درس بیرون صلاة (نماز) وی میباشد که در چهار جلد بوسیله سید محمدجعفر جزائریِ مروج تقریر رزرو حسینیه نصرت مشهد شد.

کتاب «الامام الشاهرودی السید محمود الحسینی» تاثیر سید احمد حسینی اشکوری (ولادت ۱۳۵۰ق) درباره معاش او میباشد که به لهجه عربی درج شده میباشد. در تیر ۱۴۰۰ش، کنگره بزرگداشت حسینی شاهرودی با تیتر دانا ذوالشهادتین، در مشهد، قم و نجف برگزار شد.

معاش‌طومار

مراسم‌تدفین سید محمود شاهرودی در نجف
سید محمود حسینی شاهرودی فرزند سید علی، در سال ۱۳۰۱ق موازی با ۱۲۶۲ش در قلعه آقاعبدالله از توابع شهر بسطام در اطراف شاهرود چشم به جهان گشود.[۱] به گفته سید احمد حسینی اشکوری(ولادت ۱۳۱۰ش) ورژن‌شناس و فهرست‌نگار شیعه، نسب وی به زید بن علی می رسد.[۲] پدرش کشاورز و جدّش سید عبدالله، دانا و مومن بود.[۳] از سید عبدالله کراماتی نقل شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گردیده است.[۴]

فرزندان
سید محمود شاهرودی سه پسر داشت:

سید محمد: (۱۳۰۴-۱۳۹۸ش) وی در سال ۱۳۷۵ق از پدرش اذن اجتهاد اخذ کرد. همینطور در غیاب پدرش شب‌ها در مسجد هندی و ظهرها در مسجد جوهرچی امام جماعت بود. تقریرات الاصول درس پدرش و نیز صلاة الجمعة از اثر ها وی میباشد.[۵]
سید علی: (ولادت ۱۳۴۷ق) وی در درس بیرون پدرش حاضر می شد و اداره کارها دفتر کار اورا بر ذمه داشت.[۶]
سید حسین: (ولادت ۱۳۶۰ق) وی در درس بیرون برادرش سید محمد کمپانی میکرد و تقریرات او‌را می‌نوشت.[۷]
سید محمود شاهرودی در ۱۸ شعبان سال ۱۳۹۴ق موازی با ۱۵ شهریور ۱۳۵۳ش درگذشت.[۸] و در بقعه امام علی(ع) دفن شد.[۹]

شغل علمی
شاهرودی مقدمات علم آموزی خویش را در بسطام یادگرفت، آنگاه برای ادامه علم آموزی به مشهد رفت. وی دروس سطح را در مشهد فرا گرفت و به طور همزمان کفایة الاصول را در حوزه علمیه آنجا درس دادن می کرد.[۱۰]

شاهرودی در سال ۱۳۲۸ق به نجف رفت و در درس‌های فقه و اصول آخوند خراسانی حاضر شد. همزمان رسائل و مکاسب روحانی انصاری را درس دادن میکرد.[۱۱] وی حدود هجده ماه در درس آخوند خراسانی کمپانی کرد. با درگذشت آخوند در ۲۰ ذی الحجه ۱۳۲۹ق به سامرا رفت؛ البته طولی نکشید که به نجف رجوع و یک زمان اصول فقه را نزد آقاضیاء عراقی فرا گرفت. وی همینطور در درس میرزای نائینی حاضر میشد و از شاگردان خاص وی بود. میرزای نائینی اورا بر دیگر شاگردانش مقدم می‌داشت و زمانی که برای شاگردانش سند علمی صادر میکرد، لحاظ او را نیز جویا می شد.[۱۲] اورده شده نائینی سند او را مدرک دو عادل به شمار می آورد.[۱۳] از این‌رو آقا ضیاءالدین عراقی و سید ابوالحسن اصفهانی اورا ذوالشهادتین (مالک دو شهید شدن) می‌خواندند و شاگردانشان را برای آزمودن اجتهاد نزد او می‌فرستادند.[۱۴]

عالمان متعددی در گرد‌همایی درس سید محمود شاهرودی کمپانی می‌کردند. سید محمد حسینی شاهرودی، سید جواد آل‌علی شاهرودی، سید محمدجعفر مروج جزائری، محمد رحمتی سیرجانی، علی آزاد قزوینی[۱۵] محمدابراهیم جناتی، مسلم ملکوتی، جواد تبریزی[۱۶] و سید کاظم حائری[۱۷] از شاگردان وی بودند.

مرجعیت
شاهرودی در عصر میرزای نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی در ۳۵ سالگی به اجتهاد رسید.[۱۸] او تا‌زمانیکه آن دو زنده بودند از تکثیر رساله عملیه جلوگیری کرد و عموم را به آن ها ارجاع می‌اعطا کرد. بعد از درگذشت سید ابوالحسن اصفهانی در سال ۱۳۶۵ق مرجعیت شیعه‌ها را ذمه ‌دار شد و در سال ۱۳۶۶ق رساله عملیه‌اش در نجف و طهران منتشر شد.[۱۹] مرجعیت وی بعداز درگذشت آیت‌الله بروجردی و سید محسن حکیم فراگیرتر شد.[۲۰]

کار
تاسیس مسجد و حسینیه در کابل افغانستان
تأسیس مدرسه های علمیه در شهرهای فاروج (مکتب محمودیه)، زاهدان و فومن
تجدید بنا مکتب بخارایی و مکتب قزوینی در نجف
تاسیس مساجد در شهرهای متفاوت جمهوری اسلامی ایران مانند بجنورد، طیبات، کلاله، رامیان و جاجرم
تأسیس دانش سرا: این اموزشگاه از مرحله ابتدایی تا نقطه نهایی دبیرستان را در دو اپلیکیشن فارسی و عربی پوشش می‌بخشید. در آن فرصت اموزشگاه‌های نجف از سوی دولت‌های کشور‌ایران و عراق تامین می‌شدند. از این‌رو بیشتر طلاب از تصویب‌اسم فرزندانشان در آن‌ها جلوگیری می‌کردند.[۲۱]
تاسیس شهرک مسکونی طلاب: این شهرک در مساحتی حدود ۱۲۴۰۰۰متر در حوالی مرقد کمیل بن زیاد در مسافت در میان نجف و کوفه جای‌دارد. وی تصمیم داشت در آن صد واحد مسکونی، یک مریض‌خانه و یک دانشسرا برای طلاب تاسیس نماید. چند ساختمان در طی حیات وی و یک‌سری ساختمان بعداز درگذشتش، به وسیله فرزندانش تاسیس شد تا اینکه در ۱۳۵۹ش، حکومت وقت عراق فرزندان او‌را از عراق اخراج کرد.[۲۲]
پیاده‌روی به کربلا: در زمان مرجعیت او مراسم پیاده‌روی به سمت کربلا دربین طلاب نجف رونق گرفت.[۲۳] بیان شده وی ۲۶۰ توشه، پیاده به کربلا رفت.[۲۴]

حدیث وصایت حدیثی از نبی اکرم(ص) میباشد که در آن از امام علی(ع) تحت عنوان وصی و جانشین فرستاده ذکر شده شد‌ه‌است. مضمون این حدیث با عبارت‌های مختلفی در جامعه ها حدیثی شیعه و سنی آمده میباشد. قصه «لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي‏» از مشهورترین نقل‌های آن میباشد که بوسیله بریده بن حصیب از رسول (ص) نقل حسینیه نصرت مشهد گردیده است.

متن حدیث
عنه صلی الله عليه و آله : لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي

نبی معبود(ص) فرمود: برای هر پیامبری وصی و وارثی میباشد. وصی و وارث اینجانب هم علی بن ابیطالب آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد[۱]

حدیث وصایت در منابع روایی
حدیث وصایت در منابع روایی شیعه و سنی همانند فضائل الصحابه احمد بن حنبل،[۲] مناقب ابن مغازلی،[۳] المعجم الکبیر طبرانی،[۴] تاریخ مدینة دمشق،[۵] مناقب خوارزمی،[۶] الکامل جرجانی،[۷] تذکرة الخواص،[۸] کفایة الأثر،[۹] اینجانب لا یحضره الفقیه،[۱۰] دلائل الإمامة،[۱۱] مناقب ابن شهر آشوب[۱۲] و بحارالانوار[۱۳] آمده میباشد. بریدة بن حصیب عبارت « لِكُلِّ نَبِيٍّ وَصِيٌّ وَ وَارِثٌ وَ إِنَّ عَلِيّاً وَصِيِّي وَ وَارِثِي‏» را از نبی نقل نموده است.[۱۴] نبی در جواب سلمان فارسی که از وی درباره وصی و جانشین او پرسید، فرمود: وصی و وارث اینجانب و هر که دَیْن من‌را پرداخت می‌نماید و وعده‌های من را حتمی می‌سازد، علی بن ابی‌طالب رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۱۵][یادداشت ۱]

همینطور بر اساس حدیثی که از علی بن علی هلالی نقل کرده، فرستاده خطاب به فاطمه(س) فرمود:«َ وَصِيِّي خَيْرُ الْأَوْصِيَاءِ وَ أَحَبُّهُمْ إِلَى اللَه وَ هُوَ بَعْلُكِ؛ وصى اینجانب شایسته ترین اوصيا و دوست داستنی‌ترین ايشان به سوى خدا میباشد و آن شوهر شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد تو میباشد،»[۱۶]

محتوا
محتوای حدیث وصایت، مورد جانشینی و خلافت امام علی(ع) میباشد. علمای شیعه آن را از دلایل امامت علی بن ابی‌طالب میدانند؛ آن ها وصایت را به معنای جانشینی دانسته و بر این باورند که نبی مبنی بر این حدیث حضرت علی(ع) را تحت عنوان جانشین خویش معرفی نموده است؛[۱۷] ولی برخی از علمای اهل سنت گفته‌اند وصایت در‌این حدیث به معنای خلافت وجود ندارد؛ بلکه نبی پیشنهاد خانواده‌اش را به علی(ع) نموده است.[۱۸] در جواب آنها گفته‌اند که نبی امام علی(ع) را به طور مطلق وصی خویش قرار داده و شاهدی بر این داعیه که وصایت را به کارها خانواده‌اش مقید کرد‌ه باشد، نیست.[۱۹] حمدی بن عبدالمجید سلفی در ورژن تحقیقی المعجم الکبیر گفته میباشد در‌صورتی‌که گواهی حدیث درست می‌بود بر موضوع خلافت و جانشینی دلالت داشت.[۲۰]

گواهی
حدیث وصایت هم در منابع شیعه و هم در منابع اهل‌سنت از پیامبر معبود(ص) ماجرا شد‌ه‌است. در منابع شیعی این حدیث از روش امام علی(ع)،[۲۱] امام رضا(ع) به گزارش پدرانش(ع) در خطبه شعبانیه،[۲۲] بنده الله بن عباس،[۲۳] زید بن ارقم،[۲۴] امام راستگو(ع)،[۲۵] امام کاظم(ع)،[۲۶] امام رضا(ع)،[۲۷] و امام جواد(ع)،[۲۸] نقل شد‌ه‌است. همینطور در منابع اهل‌سنت از روش: سلمان فارسی.[۲۹] با چهار شیوه[۳۰] ام‌أیمن،[۳۱]بریده،[۳۲]أنس بن صاحب و مالک،[۳۳] أبورافع،[۳۴]أبوأیوب انصاری،[۳۵]عبدالله بن عباس،[۳۶] موفق الجهنی،[۳۷] علی الهلالی،[۳۸] ابوسعید خدری،[۳۹] و تعداد دیگر از صحابه با تعبیرات متفاوت آمده میباشد. سبط بن جوزی (مولف تذکرة الخواص) قصه سلمان را به دو مدرک نقل نموده است وی سندی را که در فضائل الصحابه ابن حنبل آمده، درست می داند.[۴۰]

برخی علمای اهل سنت مانند ابن جوزی،[۴۱] جلال الدین سیوطی[۴۲] و هیثمی[۴۳] به جهت قرارگرفتن محمد بن حمید رازی یا این که علی بن مجاهد در مدرک حدیث، در اعتبار آن تشکیک کرده و آن را نپذیرفته‌اند در حالی‌که به گفته سید علی میلانی، محمد بن حمید از راویان صحاح سته بوده و بعضی از رجالیان به عنوان مثال یحیی بن مشخص و معلوم او‌را توثیق کرده‌اند.[۴۴] همینطور بیان شده ترمذی تالیف کننده سنن ترمذی از صحاح سته اهل سنت و احمد بن حنبل از علی بن مجاهد قصه نقل کرده‌اند.[۴۵]

ملا احمد خوئینی، فقید، اصولی و محدث امامی قرن سیزدهم و چهاردهم، دارای اسم و رسم به حاج آقاملا، از شاگردان روضه خوان انصاری و روضه خوان راضی نجفی بود و از او اذن اجتهاد گرفت و یکسری دهه در قزوین سر کردگی فقاهتی و فقاهتی را بر ذمه داشت. او از عالمان پرتألیف به شمار می‌رود که در فقه و اصول فقه تألیفات زیادی داشته حسینیه نصرت مشهد میباشد.

نسب
خوئینی به حاج ملاآقا نیز معروف بوده میباشد.[۱] پدرش ملامصطفی (متوفی حـ ۱۲۷۵ق.) و جدش ملااحمد (متوفی ۱۲۴۵ق.) هر دو عالمانی پررنگ و صاحب و مالک اثراتی در فقه بودند.[۲] خوئینی ۱۲۴۷ق. در خوئین متولد آدرس حسینیه نصرت مشهد شد.[۳]

تحصیلات
وی در هشت سالگی، در زادگاهش یادگیری علم ها مقدماتی زیرا صرف و نحو را شروع کرد.[۴] و بعداز پنج سال، برای ادامه علم آموزی به قزوین رفت و سطح ها متوسطۀ علم ها فقاهتی را از استادانی زیرا ابوطالب بهشتی قزوینی، سید رضی قزوینی و عبدالکریم ایروانی ی رزرو حسینیه نصرت مشهد ادگرفت.[۵]

وی 1سال بعد از آن، برای ادامه علم آموزی به اصفهان رفت. مهمترین معلم خوئینی در اصفهان سید حسن اصفهانی (پر اسم و رسم به معلم) بود که پنج سال نزد وی فقه، اصول، رجال و حدیث فراگرفت و بعد از اخذ اذن از او، در ۱۲۶۶ق. به قزوین و بعداز یک سری ماه به خوئین ب شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد رگشت.[۶]

مسافرت به عراق
خوئینی در ۱۲۶۷ برای کامل شدن مدارج علمی به عراق رفت. ابتدا به بازه زمانی یکسال در کربلا نزد فاضل اردکانی درس خواند، آنگاه به نجف رفت و مدتی در جلسات درس روضه خوان انصاری و راضی نجفی کمپانی کرد و از هر دو اجازۀ اجتهاد گرفت. او قسمتی از آثارش را درین عصر نگاشت.[۷]

برگشت به قزوین
خوئینی در ۱۲۶۹ق. به سماجت استادانش به قزوین رجوع و برگشت. از آن پس تا هنگام وفات، نزدیک به چهل سال، در قزوین اقامت گزید و درین برهه زمانی به تألیف، درس دادن علم ها فقاهتی و نیز اجرا دادن دیگر وظایف فقاهتی پرداخت.[۸] خوئینی در قزوین محبوبیت، نفوذ و اعتبار درخور توجهی داشت و سر گروهی شرعی و مرجعیت کارها دینی قزوین برعهدۀ او بود. [۹] وی در ۱۳۰۷ هجری قمری در قزوین درگذشت.[۱۰]

فرزندان
از خوئینی چهار پسر به اسم‌های مصطفی، حسین، علی و عبدالله برجای ماند که کلیه فقیه فقهی بودند. وی فرزند دیگری نیز به اسم حسین داشت که در جوانی و در حین حیات بابا درگذشت.[۱۱]

ثمرات علمی
خوئینی در درس دادن و تفهیم مطالب علمی طاقت فرسا مهارت داشت.[۱۲] خوئینی دارنده تألیفات پرشمار و متنوعی میباشد که نماد دهندۀ عمل‌های علمی فراوان اوست.

اثر ها شرعی
مهمترین اثر ها او در فقه عبارتند از:

لوامع الاحکام
رساله‌ای در ارث به عربی و ترجمه آن با تیتر رسالۀ به جا مانده
رساله‌ای در مُنَجَّزات بیمار
ارجوزة (منظومة) فی الدیات
لبه بر ریاض المسائل سید علی طباطبائی موسوم به التأملیات شامل ذکر وجوه تأملات ریاض
لبه بر صیغ العقود زنجانی قارپوزآبادی
لبه بر صیغ العقود روحانی انصاری
لبه بر نجاة العباد مالک جواهر[۱۳]
اثرها اصولی
اثرها اصولی خوئینی نیز به این قرار میباشد:

معراج الوصول الی دانش الاصول
رساله‌ای در حجیت ظن
رساله‌ای در استصحاب
المختار اینجانب الاصول العلمیة
کناره بر مقرراتِ میرزای قمی
کناره بر اشارات الاصول حاجی کلباسی[۱۴]
دیگر اثر ها
وی اثرها دیگری نیز در موضوعات متفاوت زیرا رجال، درایه، تعبیر، تاریخ و حرف دارااست که عبارتند از:

مرآة المراد فی تراجم الاوتاد، در دانش رجال که گستردن هم اکنون خویش را نیز درین تاثیر آورده میباشد.
المشترکات، در رجال که آن را به کتاب «مرآة المراد» خود ملحق نموده است.
الوجیزة، در دانش درایه
البداء
الجبر و التفویض
المجلی الشرعة فی مصائب العترة الخمسة الطاهرة
لبه‌ای بر تعبیر صافی که تا انتها سورۀ بقره بوده و دربردارنده مباحث کلامی و حِیه خرده میباشد.
اجوبة المسائل متفرقه
مختصرة ملیحة[۱۵]
پانویس

صورت‌گیری تکان‌های اعتراضی علیه حکومت بنی‌امیه
پس شهید شدن امام حسین(ع) تکان‌های اعتراضی علیه امویان صورت گرفت. به نقل از تاریخ طبری شروع قیام علیه بنی‌امیه مرتبط با سال ۶۱ق میباشد که بعد از شهیدشدن امام حسین(ع) همواره گروهی از عموم برای به چنگ آوردن انتقام وی اقداماتی اجرا می‌دادند.[۵۶] اولیه اعتراض، واکنش عبدالله بن عفیف ازدی با ابن زیاد بود. وی در مسجد کوفه به سخنرانی ابن‌ زیاد که امام حسین(ع) را کذاب خوانده بود اعتراض کرد و وی و پدرش را لاف‌گو حسینیه نصرت مشهد خواند.

[۵۷] همینطور مبتنی بر گزارشی در تاریخ سیستان، عموم سیستان با شنیدن خبر شهیدشدن امام حسین(ع) علیه حکم دهنده سیستان که اخوی عبیدالله بن زیاد بود کودتا کردند.[۵۸] عموم مدینه نیز در سال ۶۳ق به رهبری عبدالله بن حَنظَلة بن ابی‌‌عامر علیه حکومت یزید بن معاویه کودتا کردند.[۵۹] علی بن حسین مسعودی تاریخ‌نگار قرن چهارم، قتل امام حسین(ع) را از عامل ها کودتا عموم مدینه آدرس حسینیه نصرت مشهد میداند.[۶۰]

قیام توابین
نوشته‌علمیٔ مهم: قیام توابین
قیام توابین بعد از حادثه عاشورا با مقصود خونخواهی امام حسین(ع) و شهدای کربلا، در سال ۶۵ق به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی به وقوع پیوست.[۶۱] وقتی که لشکر توابین به کربلا رسید، از اسب‌ها پیاده شدند و گریان خویش را به قبر امام(ع) رسانده و اجتماع پرشوری را تشکیل دادند.[۶۲] سلیمان فی مابین آنها اظهار کرد: خدایا تو شاهد باش که ما بر آیین و منش حسین(ع) و معاند قاتلان وی رزرو حسینیه نصرت مشهد هستیم.[۶۳]

قیام مختار
نوشته‌علمیٔ اساسی: قیام مختار
مختار ثقفی در سال ۶۶ق، به خونخواهی امام حسین(ع) قیام کرد و شیعه ها کوفه با او یار و همدم شدند.[۶۴] وی در قیامش از دو شعار یا این که لثارات الحسین و یا این که منصور اَمِت بهره مند شد.[۶۵] در‌این قیام اکثری از عاملان اتفاق کربلا برای مثال عبیدالله بن زیاد، قدمت بن سعد، شمر بن ذی‌الجوشن و خولی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد کشته شدند.[۶۶]

قیام زید بن علی
نوشته‌علمیٔ مهم: قیام زید بن علی
قیام زید بن علی بن حسین علیه حکومت امویان صورت گرفت. زید با توکل بر بیعت پانزده هزار نفر از همسایه کوفه در سال ۱۲۲ق علیه هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، قیام کرد. روضه خوان موءثر از علمای شیعه، علت مهم زید بن علی را از قیام بر ضد حکومت بنی‌امیه، خون‌خواهی امام حسین(ع) دانسته میباشد.[۶۷]

تأثیر قیام کربلا در سقوط امویان
قیام کربلا در سقوط امویان تأثیر داشت. به دلیل آنکه عموم امویان را استدلال اتفاق کربلا می‌دانستند. امام حسین(ع) نیز قیامش را علیه حاکمیت یزید تیتر کرده بود وی با تعابیری مانند و علی‌َالاسلام السلام و عنوان کردن سگ‌بازی و مشروب خواری یزید حاکمیت وی و بنی‌امیه را ذیل پرسش موفقیت.[۶۸]

عباسیان نیز یکی دلایل مهم قیام علیه امویان را خونخواهی امام حسین(ع) تیتر کرده بودند.[۶۹]

تأثیر قیام کربلا بر جامعه شیعه
قیام امام حسین بر جامعه شیعه تأثیراتی داشته میباشد[۷۰] به عنوان مثال:

تقویت روحیه ظلم‌ستیزی
قیام امام حسین(ع) در صورت‌گیری روحیه ظلم‌ستیزی و جنگ شیعه ها با حکومت‌های ظالم در دروره‌های متعدد نقش داشته میباشد. بعضا از نویسندگان جنبش‌های اصلاحی و انقلاب‌های مردمی همانند انقلاب اسلامی کشور‌ایران را الهام گرفته از این قیام می دانند.[۷۱] امام خمینی معتقد بود که پاراگراف مجموع یوم عاشورا بیان‌کننده ضرورت نبرد دائمی با ظلم میباشد.[۷۲]

مهاتما گاندی؛ رهبر استقلال هند
«اینجانب معاش امام حسین(ع) آن شهید گرانقدر اسلام را به توجه خوانده‌ام و دقت کافی به صفحه ها کربلا نموده‌ام و بر اینجانب پر‌نور میباشد که در شرایطی‌که هندوستان بخواهد یک مملکت غالب خواهد شد، می بایست از الگو امام حسین(ع ) تبعیت نماید.»[۷۳]
اشاعه آئین‌های سوگواری
نوشته ی علمیٔ اساسی: عزاداری محرم
سوگواری و عزاداری برای امام حسین(ع) و شهیدان کربلا از موادسازنده صورت‌دهنده جامعه و نام‌و‌نشان شیعی میباشد.[۷۴] بنابه گزارش‌های تاریخی، سوگواری با مسافت‌ای کوتاهی از رخداد کربلا و با تأکیدامامان شیعه میان شیعه ها رایج شد البته تبدیل آن از عملی شخصی و محصور به مناسک اجتماعی و همگانی فیض زمان حکومت آل بویه میباشد.[۷۵] به نقل از ابن کثیر شیعه‌ها در سال ۳۵۹ق در روز عاشورا بازرها را تعطیل کردند و به سوگواری سرگرم شدند.[۷۶] عزادرای برای امام حسین(ع) به‌خصوص در روزها دهه محرم در میان شیعه ها در کشورهای گوناگون به یاور اطعام و نذورات رایج میباشد.[۷۷]

صورت‌گیری ادبیات عاشورایی

سید محمدباقر خوانساری (۱۲۲۶-۱۳۱۳ق)، دارای اسم و رسم به مالک روضات مولف کتاب روضات الجنات در تفصیل حالا بزرگان شیعه بود. خوانساری نزد جدش جعفر بن حسین خوانساری، محمدباقر شفتی و سید ابراهیم موسوی قزوینی شاگردی کرد. همینطور شریعت اصفهانی، ابوتراب خوانساری، سید محمدباقر درچه‌ای و سید محمدکاظم طباطبائی یزدی نزد وی شاگردی کردند. وی اذن اجتهاد دارااست و اثراتی در فقه و اصول نیز نوشته میباشد. خوانساری در ۱۳۱۳ق درگذشت و در تخت فولاد به خاک ودیعه حسینیه نصرت مشهد شد.

خویشان
خویشان سید محمدباقر، به روضاتی یا این که روضاتیان آوازه دارا هستند.[۱] این خویشاوندان نسبشان به امام کاظم(ع) می رسد[۲]، چنانکه سید محمدباقر خوانساری خویش را موسوی خوانساری معرفی نموده است.[۳] جد اعلای این قوم به هنگام سقوط اصفهان به وسیله افغانان، نزدیک به ۱۱۳۵ق از اصفهان به خوانسار کوچ کرد و فرزندان او که تا مدتی در خوانسار می‌زیستند، به خوانساری آوازه یافتند. زین‌العابدین خوانساری (درگذشته ۱۲۵۷ق)، بابا محمدباقر به اصفهان برگشت و در محله چهارسوی شیرازی‌ها سکونت گزید و از همین روی نوادگان او به چهارسوقی یا این که چهارسویی آوازه آدرس حسینیه نصرت مشهد یافتند.[۴]

سید محمدباقر خوانساری، هشت فرزند پسر داشت یکی‌از آنان در کودکی درگذشت و هفت بدن دیگر به علم آموزی دانش حوزوی پرداختند.[۶] محمدمهدی (درگذشته۱۳۲۴)، محمدمسیح خوانساری (درگذشته ۱۳۲۵) و احمد خوانساری (درگذشته ۱۳۴۱) مشهورترین فرزندان وی در علم بودند.[۷] خوانساری در ۸ جمادی‌الاول سال ۱۳۱۳ هجری قمری[۸]در اصفهان درگذشت[۹] و در تخت فولاد به‌خاک امانت شد.[۱۰] شعراء در سوگ او اشعاری رزرو حسینیه نصرت مشهد سروده‌اند.[۱۱]

تحصیلات
سید محمدباقر خوانساری تحصیلات ابتدائی را در محل تولد خود و از جدّش سید ابوالقاسم جعفر (درگذشته ۱۲۴۰ق) فرا گرفت.[۱۲] وی بعد از وفات جدش، هم پا با بابا و برادرانش به اصفهان کوچ کرد[۱۳] و نزد علمای ذیل شاگردی کرد: محمدتقی رازی اصفهانی . محمدباقر شفتی پر اسم و رسم به حجت‌الاسلام، محمد ابراهیم کرباسی، سید محمد بن عبدالصمد، شهشهانی.[۱۴]، سيد صدرالدين عاملى.[۱۵] خوانساری در ۱۲۵۳ق برای زیارت عتبات عالیات به عراق مهاجرت کرد و در کربلا، از محضر سید ابراهیم موسوی قزوینی، مالک قانون ها الاصول، بهره برد. بعداز مراجعت او به اصفهان دربین وی و این استادش طومار‌نگاری برقرار بود.[۱۶] محمدحسن نجفی مالک جواهر الکلام را دیگر معلم خوانساری شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گفته‌اند.[۱۷]

اذن قصه
خوانساری از بابا و استادانش[۱۸] ‏و نیز از محمد بن علی كاشف‌الغطاء و محمدقاسم بن محمد الوندی نجفی[۱۹] اذن قصه و اجتهاد اخذ کرد. همینطور سر گروهی علمی و مذهبی در اصفهان به وی منتهی میشد و حوزه درسش محل حضور اهل دانش بود.[۲۰]

شاگردان پر اسم و رسم
شریعت اصفهانی، ابوتراب خوانساری، سید محمدکاظم طباطبائی یزدی، سید محمدباقر درچه‌ای، محمدهادی تهرانی ،سید محمدهاشم خوانساری [۲۱] از شاگردان او شمرده‌اند.[۲۲]

تألیفات

روضات الجنات فی اوضاع و احوال العلما و السادات: مهم ترین تاثیر خوانساری میباشد و به باعث تألیف آن، به مالک روضات ملقب شد. به نوشته پشت گرمی السلطنه[۲۳]، در طومار دانشوران ناصری هر جا تیتر میر معاصر آمده، هدف صاحب و مالک روضات میباشد.
احسن العطیه: شرحی میباشد بر الفیه شهید نخستین در فقه که بعضی پژوهش ها اصولی را هم دربردارد.[۲۴] این کتاب در سال ۱۳۲۰ق در اصفهان چاپ سنگی شد.[۲۵]
تسلیة الاحزان عند فقد الاحبة و الاخوان: به گویش فارسی در زمینه تسلی خیال و خاطر مصیبت‌زدگان تألیف گردیده‌است.[۲۶] و در ۱۳۳۰ق چاپ سنگی شد‌ه‌است.[۲۷]
تلویح النوریات اینجانب الکلام فى تنقیح الضروریات اینجانب الاسلام: رساله‌ای در ذکر ضروریات آئین اسلام میباشد.[۲۸]
طرف (طوف) الاخبار لتحفة (لتحف) الاخیار:[۲۹]
ارجوزه‌ای در اصول فقه
کناره بر گستردن لمعه شهید ثانی
کناره بر مقررات الاصول میرزای قمی؛[۳۰]
قرة العين و سرور النشأتين.
تلخيص گروه ورّام.
جواهر الاثار و جوائز الأبرار.
متانت اللسان.
ترجمه رساله الصوم مالک جواهر.
درر النظيم فى ترسیم التحية و التسليم.
اقسام البلايا النازله فى هذه الدنيا على الشقى و السعيد.
فضل و ادب الجماعه.
گستردن حديث حماد.
امر العمل للمكلفين.
النهریه.
دستور به دارای اسم و رسم و نهى از منكر.[۳۱]
اثر ها ادبی
خوانساری، قصیده‌هایی به عربی و فارسی در موضوعات متعدد، به‌ویژه در مدح و مرثیه اهل‌بیت(ع) سروده میباشد.[۳۲] مثال‌ای از این نثر، خلال خطبه بی‌نقطه وی[۳۳] طومار‌هایی میباشد که به بعضی از بزرگان و پژوهشگران معاصر خود نگاشته میباشد.[۳۴]

محمّدباقر کَمَره‌ای خُمینی (۱۲۸۴-۱۳۷۴ش) فقیه شیعی قرن چهاردهم قمری، مولف و ترجمه کننده کتاب‌ها و مقاله ها زیادی بود. او تحصیلات خویش را در قم و نجف نزد علمایی همانند روضه خوان عبدالکریم حائری، سید ابوالحسن اصفهانی، میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی سپری کرد. او بعداز رجوع و برگشت به کشور‌ایران عمده شغل خویش را به تألیف و ترجمه طی کرد و در دهه‌های ۲۰ و ۳۰ خورشیدی نزدیک به ۵۰ تاثیر از خویش به مکان گذاشت. محمدباقر کمره‌ای از نویسندگان خبرنامه دین اسلام بود و تشکلی به اسم «هیئت شیخ منتظم» را احداث کرد. مدفن او در مقبره عبدالعظیم حسنی حسینیه نصرت مشهد میباشد.

معاش‌طومار
محمدباقر کمره‌ای در سال ۱۳۲۳ق (مصادف با ۱۲۸۴ش) در کمره از دور و بر خمین متولد شد. نسبت وی در الذریعه اینگونه آمده میباشد‌: محمدباقر بن محمد بن محمدرضا بن علی‌اصغر کمره‌ای‌. او تحصیلات مقدمات و سطح ها را در مدرسه‌منزل نزد پدرش حاج روحانی محمد سپری کرد و برای ادامه تحصیلات آغاز به اراک و بعد از آن در سال ۱۳۴۱ق به قم سفر کرد.[۱] وی در قم نزد روضه خوان عبدالکریم حائری که آن فرصت از عراق به قم تبعید گردیده بود، سطح ها عالیه را فراگرفت. کمره‌ای در سال ۱۳۴۹ق به نجف رفت و نزد سید ابوالحسن اصفهانی، میرزای نائینی، آقا ضیاء عراقی و سایر افراد ادامه علم آموزی آدرس حسینیه نصرت مشهد بخشید.[۲]

روضه خوان محمدباقر در سال ۱۳۵۸ق مصادف با ۱۳۱۸ش به مرزو بوم رجوع و در وطن خویش سکونت کرد و بعد از مدتی به شهر ری کوچ کرد.[۳] چنان که از معاش‌طومار کمره‌ای به دست می آید اقامت وی در طهران در سال ۱۳۲۰ش بود. او در طهران به اقامه نماز جماعت و درس دادن بیرون فقه و اصول پرداخت و دست به‌شغل کار‌های علمی، نگارشی و مطبوعاتی زد و تا سال ۱۳۲۴ش تعدادی تاثیر از خویش به چاپ رزرو حسینیه نصرت مشهد رساند.[۴]

وفات
کمره‌ای در ۱۴ خرداد ماه ۱۳۷۴ش (۵ محرم سال ۱۴۱۶ق) از عالم رفت و در مقبره عبدالعظیم حسنی دفن شد.[۵] [۶]

رموز الشهاده ترجمه کتاب نفس المهموم
تألیفات

ترجمه کمال الدین
نوشته‌ی علمیٔ مهم: اثرها محمدباقر کمره‌ای
از کمره‌ای اثر ها فراوانی در ناحیههای متعدد به یادگار باقی‌مانده که متجاوز از پنجاه تاثیر میباشد.[۷] ترجمه بعضا متن‌ها و منابع فقاهتی مانند اثر ها روحانی صدوق، جلوه بیشتری در اثرها وی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد دارااست.[۸]

نقد به کمره‌ای
سید جعفر شهیدی انتقاداتی به بعضی کتاب‌های محمدباقر کمره‌ای مانند «دو فاسق»، «عروس مدینه» و «حمزه سید الشهداء» داشته و آن ها را خیره کننده دانسته و می گوید نقد اینجانب صرفا روی جنبه ادب و علم مؤلف میباشد که چرا بایستی با تایپ کردن این کتاب‌ها، رده روحانیت خرد خواهد شد.[۹]

همیاری با مطبوعات شرعی
بخشی از مقاله‌ها کمره‌ای در دهه بیست خورشیدی در خبرنامه آئین اسلام چاپ می شد. وی ضمن مطبوعات، در مجالس مذهبی هم که به وسیله انجمن تبلیغات اسلامی یا این که مؤسسات اسلامی دیگر برگزار میشد، کمپانی میکرد. او در امسال‌ها تشکلی تحت عنوان «هیئت روضه خوان منتظم» احداث کرد و بیانیه‌هایی ازطرف آن در روزنامه دین اسلام به چاپ رساند.[۱۰]

طریقه‌ها و کار‌های سیاسی
کمره‌ای خویش را به دنبال سید جمال‌الدین اسدآبادی می‌دانست و معتقد به آزادی و حقوق و دستمزد موازی ملت‌ها بود و به صلح جهانی می‌اندیشید. از این رو در کنفرانس در میان‌المللی صلح جهانی در وین کمپانی کرد.

وی با اینکه هم‌درس امام خمینی بود، در مبارزات روحانیت علیه پهلوی هم پا نشد و در تأیید انقلاب سپید حرف اعلام کرد و جزوه‌ای نیز منتشر کرد. کمره‌ای در‌این بیانیه، به توجیه فقهی انقلاب سپید پرداخت و بندبند فرامین محمدرضا فرمان روا را قرآنی و کمال مناسب انسانی و اهل ایران معرفی کرد. آورده شده که امام خمینی از این سخنان، اظهار تأسف کرد.[۱۱] [۱۲]

کمره‌ای در اواخر حکومت پهلوی، بابیان این کلام که «از مجاورت شدن به مرز ۸۰ سال قدمت نگرانم، اما شوریدگی اوضاع همگانی که برای کسی که مایهٔ نگرانی میباشد من‌را به کتابت این رساله مختصر وادار کرد»، مطالبی را علیه رژیم شاهنشاهی منتشر می‌نماید و در پیشگفتار آن از ضعف‌های حکومت پادشاهی کلام میگوید و از بایستگی تشکیل حکومت اسلامی صحبت به بین میاورد.[۱۳] [۱۴]

استیناف بیشتر
حدیث عارفان: تاریخ و تحقیق رجال شهرری: گستردن و وضع حضرت آیت‌الله حاج روحانی محمدباقر کمره‌ای خمینی گرانقدر‌مردی از شهرری.
تامل و اثر ها محمدباقر کمره‌ای